Reflecties op het nieuwe Grand Hôpital de Charleroi 15 maanden na opening – deel 1

Eind 2024 opende het Grand Hôpital de Charleroi (GHdC) de deuren van het Centre Hospitalier des Viviers. Sweco-Réservoir A trad op als de architectuur- en engineeringpartner van dit grootschalig project dat meer dan tien jaar eerder van start ging, en voor GHdC een herziening van het medisch project en de ziekenhuisorganisatie betekende. Vijf historische locaties in het stadscentrum hergroepeerden op een nieuwe locatie op een terril, in een zorgcentrum van 154.000 m², aan een kruispunt van grote mobiliteitsassen en zorggebieden.

Met het Centre Hospitalier des Viviers wou GHdC de kwaliteit van de zorg verbeteren en de organisatie efficiënter maken. Na vijftien maanden keren we terug naar het Grand Hôpital de Charleroi, en praten met verschillende stakeholders. Welke impact heeft de Viviers-site op het ziekenhuis en het medisch project? Hoe kijken de betrokkenen en eindgebruikers terug op het ontwerp- en realisatieproces?

We praten met Gauthier Saelens, algemeen directeur van het Grand Hôpital de Charleroi (GHdC).

De Viviers-site is nu volledig operationeel. Als u het Grand Hôpital de Charleroi zou moeten omschrijven zoals het zich vandaag manifesteert in dit nieuwe ziekenhuis, hoe zou u dat doen?

Gauthier Saelens: Het nieuwe ziekenhuis is echt het vlaggenschip van onze organisatie. We hebben nog twee andere, kleinere ziekenhuisstructuren: Notre-Dame, waar nog enkele activiteiten plaatsvinden zoals de polikliniek, de ouderenzorg en de geestelijke gezondheidszorg, en het centrum Charles-Albert Frère, waar geestelijke gezondheidszorg voor kinderen wordt aangeboden. Maar alle acute, technische en medisch-technische activiteiten zijn nu geconcentreerd op één locatie, de Viviers-site. Daarom gebruik ik de term ‘vlaggenschip’; het is het zwaartepunt van het geheel. Dit betekent niet dat de andere locaties worden verwaarloosd. Integendeel, ze blijven essentieel in ons ecosysteem.

De realisatie van het nieuwe ziekenhuis is altijd voorgesteld als een hefboom voor de algehele transformatie van het Grand Hôpital de Charleroi. In hoeverre heeft dit project de identiteit van de instelling zelf veranderd?

G.S.: Alleen al het feit dat we de meerderheid van onze activiteiten op één locatie concentreren, betekent een diepe organisatorische verandering. Vroeger waren onze teams verspreid over verschillende locaties; nu ontmoeten ze elkaar, werken en lunchen samen. Deze reorganisatie op één locatie heeft onze samenwerkingsmodellen hertekend. Het beheren van vijf locaties, elk met hun eigen specificiteit, is totaal anders dan het beheren van een grote centrale structuur en twee kleinere. Wat de schaal betreft: van de in totaal 4.800 medewerkers werken er 4.200 hier, op de Viviers-site. Het is een volledige paradigmawijziging, met een veel sterkere synergie tussen de medische, chirurgische en verzorgende disciplines.

Het tweede voordeel is comfort: patiënten profiteren van ruimere kamers, beter doordachte circulaties en een kalmere sfeer.

Gauthier Saelens, algemeen directeur Grand Hôpital de Charleroi

Hoe bekijken de eindgebruikers het Grand Hôpital de Charleroi door dit project?

G.S.: In de eerste weken hebben we gemengde reacties ontvangen. Sommige mensen waren ontregeld: het ziekenhuis is veel groter dan ze gewend waren, de herkenningspunten zijn veranderd, de parkeerplaatsen, de circuits, de inschrijvingen, alles is heel anders! En voor trouwe patiënten die al een hele tijd terug gaan, is dat soms moeilijk. Aan de andere kant vonden anderen, vaak jonger of nieuwe gebruikers van onze zorgverlening, deze nieuwe infrastructuur geweldig. Het is belangrijk om te begrijpen dat iedereen aan het leren is. Het personeel leert werken in een nieuwe omgeving, en de patiënten leren zich ook te oriënteren. Wat we vaak hebben gehoord, is de trots om zo’n groot ziekenhuis in Charleroi te hebben. Een dame vertelde me eens: “een ziekenhuis als dit, we dachten dat dat alleen voorbehouden was voor Brussel of elders… Niet hier.” Die bedenking vat voor mij veel samen!

Deze structuur is ontworpen om flexibel inzetbaar te zijn bij crisis. Heeft u vandaag het gevoel dat deze nieuwe site voorbereid is om onverwachte omstandigheden het hoofd te kunnen bieden?

G.S.: Ik geloof dat we de structuur hebben om onverwachte omstandigheden het hoofd te bieden. Natuurlijk weten we niet wat de volgende crisis zal zijn: we denken altijd aan de vorige, aan Covid, aan een economische crisis, aan een plotselinge daling van de activiteit in een dienst… Maar in ieder geval ben ik ervan overtuigd dat onze instelling adaptief is. Deze flexibiliteit maakt nu deel uit van ons DNA.

Het is een buitengewoon project, een professionele avontuur dat niet vaak voorkomt. De architectuur en de ruimtes hebben een zeer sterke invloed op de organisatie van het werk. We hebben nu een prachtig hulpmiddel, ten dienste van de patiënten en de professionals.

Véronique Guilmot, directrice human resources Grand Hôpital de Charleroi

Architecturaal is de site gebaseerd op een modulaire logica, ontworpen voor een verre toekomst. Bemerkt u deze strategie in het dagelijks gebruik?

G.S.: Vanaf het ontwerp hebben we de mogelijkheid voor uitbreidingen voorzien, vooral in de sectoren waar we groei anticiperen: chronische patiënten, oncologie, geriatrie, geestelijke gezondheidszorg, ambulante zorg in het algemeen. Al deze scenario’s zijn geïntegreerd. We weten precies waar en hoe te bouwen als we op een dag de capaciteit moeten vergroten. De voorbereidingen zijn getroffen.

Wat was voor u het meest memorabele moment van dit project in de tien jaar dat het liep?

G.S.: Er zijn er meerdere… Het is een opeenvolging van sterke momenten: uiteraard de eerste spadesteek, het nivelleren van de terril dat echt het startschot markeerde, het moment waarop we een tijdscapsule begroeven waarin elk personeelslid iets had gestopt in een betonnen kubus onder de hal… Een plaquette in de hal geeft het punt aan. En natuurlijk de vier dagen van de verhuis. Dertig ambulances hebben honderden patiënten overgebracht: moeders, baby’s, bejaarden, patiënten met zware brandwonden… De collectieve energie was ongelooflijk. Ik herinner me ook de aankondiging van de financiering, met dat “ok” dat alles valideerde. Elk van deze momenten was van belang in dit ware avontuur.

U heeft ook een academische en onderzoeksambitie. Hoe versterkt de nieuwe site deze dimensie?

G.S.: We moeten twee dingen onderscheiden: we zijn noch een universiteit noch een academisch ziekenhuis en we hebben niet de ambitie om dat te worden. Maar we voeren duidelijk onderzoeksprojecten uit. We hebben excellence centers in oncologie, cardiologie, dermatologie, om er maar een paar te noemen. Veel jonge artsen willen tegenwoordig klinische activiteit combineren met onderzoek, zonder noodzakelijkerwijs een academische carrière te volgen. Ze willen kunnen deelnemen aan studies, aan proeven, nadenken, publiceren… En hier vinden ze een flexibel, stimulerend kader. Natuurlijk hebben we minder budget dan academische ziekenhuizen, maar wanneer een goed project opdaagt, vinden we de middelen om het te ondersteunen. Dit stelt patiënten bijvoorbeeld in de oncologie in staat om toegang te krijgen tot de nieuwste moleculen. Het is een echte meerwaarde.

In 2017 riep u op tot het overstijgen van ziekenhuiscentrisme. In 2021 benadrukte u de noodzaak om de samenwerking met lokale actoren te structureren. Vandaag, na de opening van deze nieuwe vestiging, wat ziet u als de volgende stap?

G.S.: We hebben er niet alleen over gesproken; we hebben gehandeld! Ik heb een assistent die zich dagelijks met deze onderwerpen bezighoudt en de banden versterkt met verpleeghuizen, thuiszorg, de gehandicaptensector… We hebben protocollen opgesteld, inclusief geautomatiseerde, om de continuïteit van de zorg te waarborgen. We hebben enkele van deze actoren verwelkomd in onze panden bij Notre-Dame. We werken samen met het OCMW, geestelijke gezondheid, parasport, sociale hulp… Dit sluit aan bij het concept van “positieve gezondheid” dat we al enkele jaren verdedigen: de patiënt niet alleen in zijn medische geheel zien, maar ook in zijn sociale, familiale en professionele omgeving. Dit wordt vandaag de dag niet gefinancierd, en wordt niet altijd aangemoedigd, maar we zijn ervan overtuigd dat het de juiste weg is. En elke keer dat we een stap vooruit kunnen zetten, doen we dat…

Dit interview verscheen eerder in uitgebreidere vorm in Architectures Hospitalières.
Copyright beelden: Klaas Verdru – hoofdbeeld: Sweco