Healthy Soil & Water
Scheldekaaien Nieuw Zuid: blauw-groen park als spons tussen stad en Schelde
Aan de Scheldekaaien ter hoogte van Nieuw Zuid werkt AG Vespa aan Park aan de Stroom, een nieuwe publieke groenzone van ongeveer 5,5 hectare.
Sweco ondersteunt AG Vespa met een integraal waterconcept waarin buffering en infiltratie de sleutel vormen.
Het resultaat is een park dat regenwater opvangt, vasthoudt, zuivert en terug in het lokale watersysteem brengt.
- Expertise:
- Water, Good soil, Liveable cities, Climate resilience & nature
- Klant
- AG VESPA
- Locatie
- Scheldekaaien, Antwerpen
- Sweco scoop
- Definitief ontwerp, Technische uitvoering, Vergunning & aanbesteding, Algemene coördinatie en opvolging
- Partners
- PROAP, de Vlaamse Waterweg
Water en bodem sturend in het ontwerp
De publieke ruimte werd ingericht als een blauw‑groen systeem met een waterpartij, waterkanaaltjes, een waterbos en een bassin met ondergrondse regenwatervoorraad.
Het watersysteem is zo ontworpen dat het:
- hemelwater zoveel mogelijk bovengronds afvoert in plaats van via de riolering,
- water vertraagd buffert en infiltreert,
- de lokale grondwaterbalans ondersteunt,
- en de ecologische kwaliteit en beleving van het park verhoogt.
Het ontwerp vertrekt expliciet vanuit de aanwezige ondergrond. Microreliëf, meanderende waterkanaaltjes, zorgvuldig gekozen vegetatie en doorlatende materialen houden het water zoveel mogelijk ter plaatse.
Hemelwateropvang en buffering
Centraal in het systeem staat een bassin met ondergrondse regenwatervoorraad.
Deze buffervoorziening onder het maaiveld is gekoppeld aan een vijver en de waterkanaaltjes. Het water wordt via de buffervoorziening in de vijver gebracht. Daar zorgen waterplanten voor de natuurlijke zuivering.
Vanuit de waterbuffer vertrekt ook een ondergrondse leiding, doorheen het park. Op verschillende punten kunnen de stadsdiensten het gebufferde water aftappen, om het groen te bewateren.
Waterkanaaltjes:
vertraging, zuivering en verkoeling
Een netwerk van ondiepe, meanderende waterkanaaltjes leidt het regenwater door het park. Een circulaire leiding brengt het water terug naar het bufferbassin.
De kanaaltjes vervullen meerdere functies:
- Verkoelend effect: door de trage stroming en verdamping zorgen de kanaaltjes voor een verkoelend effect in het park.
- Natuurlijke zuivering optimaliseert de waterkwaliteit: sedimentatie zorgt ervoor dat vaste deeltjes neerslaan, en waterplanten nemen nutriënten biologisch op.
- Beleving en microklimaat: open water verhoogt de verblijfskwaliteit in deze brede, open Scheldekade.
De kanaaltjes zijn zo ontworpen dat:
- De kanaaltjes kunnen worden dichtgezet op verschillende segmenten. Zo kunnen de kanaaltjes op een “natuurlijke” manier overstorten en o.a. het waterbos bevloeien.
- Op het moment dat de Schelde overstroomt, gebeurt het dicht zetten automatisch. Zo stroomt er geen Scheldewater richting de waterbuffer.
- Door een apart compartiment met waterplanten, dragen ze bij aan het groene beeld van de Scheldekaaien en de zuivering van het water.
Het waterbos en infiltratie: spons in de stad
Een van de elementen die het meest in het oog springen is het waterbos.
In deze zone mag de bodem bewust tijdelijk nat tot zeer nat zijn. Hier groeien bomen en onderbeplanting die wisselende grondwaterstanden en periodieke inundaties verdragen – denk aan wilg, els, populier en vochtminnende struiken en kruiden.
Het waterbos:
- laat hemelwater infiltreren via doorlatende bodemlagen en draagt zo bij aan de aanvulling van het grondwater,
- buffert water bij piekbuien via de holle bodemstructuur en vegetatie (retentie),
- creëert een natte biotoop met hoge biodiversiteit van insecten en vogels,
- werkt sterk hitte‑mitigerend door verdamping en schaduw.
De rest van het park heeft doorlatende grasvelden en beplante zones, naast paden in halfverharding. Daardoor kan een aanzienlijk deel van het regenwater ter plaatse in de bodem sijpelen, in plaats van meteen af te stromen.
De relatie met de Schelde
De nabijheid van de Schelde maakt het grondwatersysteem complex en dynamisch.
Het ontwerp houdt rekening met:
- Fluctuerende grondwaterstanden, door continue monitoring van het Scheldepeil en afstemming van het pompsysteem daarop;
- Beplanting en detailinfiltratie verdragen verschillende natheidsgraden die passen bij de aanwezige bodemtextuur.
Het park en de Schelde vormen samen een complementair grondwatersysteem: de Schelde voor het regionale achtergrondpeil, het park voor het lokale grondwater als waterbuffer en spons. Deze bufferzone stelt zich op tussen de drogere, intensief gebruikte delen van de kade (paden en zitplekken) en de potentieel natte zones richting Schelde.
Met Park aan de Stroom toont Sweco hoe buffering en infiltratie samen een klimaatadaptief park kunnen creëren, dat water vasthoudt, de omgeving verkoelt, biodiversiteit versterkt en de stad beter wapent tegen droogte – met water en bodem als sturende factoren.
