Aan tafel zitten twee experten van Sweco Buildings: Thomas Bockelandt, Chief Sustainability Officer Buildings, en Jolien De Clerck, teammanager van het Buildings Sustainability Team. Ze tonen hoe je met de juiste aanpak sneller tot heldere beslissingen komt en hoe je duurzaamheid verankert over de volledige levenscyclus van een gebouw.
Challenge Accepted: Duurzame gebouwen vragen om full lifecycle denken
De lat ligt hoger dan ooit voor gebouwen. Niet alleen op vlak van energie, maar ook rond materialen, water, comfort en toekomstbestendigheid. Tegelijk moeten veel organisaties keuzes maken in een context van strenger wordende eisen, budgetdruk en een enorm bestaand gebouwenbestand dat om renovatie en herbestemming vraagt. In deze aflevering van Challenge Accepted draait het daarom om één praktische vraag: hoe maak je duurzaamheid concreet in gebouwen, zonder te vervallen in losse ingrepen of één-domeinoplossingen?
Duurzaamheid is breder geworden dan energie alleen
Tien jaar geleden draaide duurzaamheid in gebouwen vooral rond energie: beter isoleren, efficiëntere installaties, slim ventileren. Dat blijft belangrijk, maar het volstaat niet meer. Vandaag is duurzaamheid een breed kader met meerdere thema’s die elkaar beïnvloeden: energie én materialen, water, gezondheid en well-being, en de impact op mens en milieu.
Die verbreding komt niet alleen uit de markt, maar ook steeds sterker vanuit regelgeving. Vooral materiaalgebruik wint aan belang: naast de operationele energie van een gebouw krijgt ook de milieu-impact van materialen veel meer aandacht, inclusief hergebruik en circulariteit.
Bestaande gebouwen als hefboom voor snelle impact
Wie het verschil wil maken, kan niet alleen naar nieuwbouw kijken. Het grootste deel van het gebouwenbestand bestaat al en vraagt renovatie of herbestemming. Jolien benoemt bestaande gebouwen als een soort materialendatabank: wat er al staat, bevat waardevolle grondstoffen en structuren die je niet opnieuw hoeft te produceren.
Daar komt nog iets bij: leegstand en onderbenutting. De meest duurzame vierkante meter is vaak diegene die je niet hoeft te bouwen. Daarom begint verduurzaming steeds vaker met de vraag: wat hebben we al, wat staat er leeg, en hoe kunnen we ruimtes anders inzetten?
Full lifecycle denken: de cirkel sluiten
Een belangrijke rode draad in het gesprek is full lifecycle denken. Vroeger startte een project vaak pas wanneer de projectdefinitie vastlag en stopte het na oplevering. Vandaag zie je dat dit te kort door de bocht is: gebouwen staan soms leeg, presteren niet zoals bedoeld of blijken moeilijk aanpasbaar.
Full lifecycle betekent daarom:
- vroeger starten: kritisch kijken naar site en bestaand patrimonium vóór er al keuzes vastliggen
- beter ontwerpen: ambities concreet maken en integreren in het ontwerp
- blijven opvolgen: prestaties monitoren (energie, water, materialen) en toetsen aan de doelstellingen
- vooruitkijken: ontwerpen met het oog op transformatie, functiewijziging en hergebruik
Zo blijft de “cirkel” draaien en wordt een gebouw geen eindpunt, maar een asset die mee-evolueert.
Voorkom lock-ins: ontwerp alsof het gebouw ooit verandert
De aflevering geeft ook concrete voorbeelden van keuzes die vroeger logisch leken, maar later knellen. Een simpele, maar zware: gebouwen zonder goede metering en gebouwbeheersystemen. Zonder data wordt opvolging moeilijk, maar ook toekomstige audits en renovatietrajecten starten dan met een achterstand.
Een tweede klassieker is te laag ontworpen parkings (en bij uitbreiding oudere kantoorgebouwen). Een paar centimeter “besparen” per verdieping leek financieel slim, maar beperkt later de opties om te transformeren naar wonen, werken of gemengde functies. Het gevolg: minder herbestemming, meer sloop, meer verlies van waarde.
Potentieel in kaart brengen vóór je beslist
Om betere keuzes te maken in renovatie en herbestemming, werkt Sweco steeds vaker met een vroege potentieel-analyse van bestaande gebouwen. Het doel is niet om elk detail tot op de millimeter te onderzoeken, maar om snel met voldoende zekerheid te kunnen antwoorden op vragen zoals:
- wat is de intrinsieke kwaliteit van het gebouw (structuur, technieken, brandveiligheid, akoestiek)?
- wat zijn realistische transformatiescenario’s?
- waar zitten de grootste risico’s of “showstoppers”?
Zo wordt het gesprek tussen bouwheer en ontwerpteam concreter en kan je sneller de juiste richting kiezen.
Renovatie: uitdagend, maar cruciaal
Renovatie blijft complexer dan nieuwbouw, omdat je niet altijd weet wat je tegenkomt: betonrot, verborgen gebreken, moeilijke detaillering, beperkte ruimte voor isolatie. De valkuil zit volgens Thomas vaak in te veel optimisme of te veel pessimisme. Te optimistisch en je botst later op technische grenzen. Te pessimistisch en projecten starten gewoon niet.
De oplossing zit opnieuw in balans: tijdig onderzoek doen, onzekerheden verkleinen en met de juiste disciplines vroeg rond de tafel zitten.
Een werkbaar proces: vier thema’s, duidelijke keuzes, echte opvolging
Binnen het Sustainability Team wordt gewerkt met een heldere procesaanpak rond vijf grote thema’s: energie, materialen, water en mens & milieu. Per project wordt bepaald:
- welke ambities zijn relevant voor deze context?
- wanneer brengen we elk thema op tafel in het ontwerpproces?
- hoe vertalen we dit naar maatregelen en ontwerpbeslissingen?
- hoe bewaken en volgen we dit op tot en na oplevering?
Belangrijk: niet elk project moet “alles maximaal” doen. De kern is dat keuzes bewust, onderbouwd en meetbaar zijn.
Materialen en embodied carbon: de volgende grote verschuiving
Op energievlak is er al veel vooruitgang geboekt, waardoor de impact van materialen prominenter wordt. In certificeringstrajecten gebeurt dat via LCA-berekeningen en het in kaart brengen van milieu-impact. Het gesprek wijst ook op een belangrijke realiteit: een groot deel van de klimaatimpact zit niet alleen in het energieverbruik tijdens gebruik, maar ook in de embodied carbon van materialen. Daarom wordt het cruciaal om vroeg alternatieven te vergelijken voor gevels, daken, ramen en structuur, inclusief hergebruik en het benutten van materialenstromen uit andere projecten.
Erfgoed en duurzaamheid: zoek oplossingen in de context
Bij waardevolle gebouwen botst duurzaamheid soms op grenzen. Je kan niet altijd elk erfgoedgebouw volledig energie- of waterneutraal maken zonder karakter te verliezen. Daarom is contextdenken belangrijk: kijk breder dan één gebouw. Denk aan koppelingen met gebouwen ernaast, uitwisseling via warmtenetten, of compensatiestrategieën binnen een breder patrimonium.
Wanneer is een gebouw “voldoende duurzaam”?
Jolien vat het praktisch samen: een gebouw is duurzaam wanneer je tijd neemt om de juiste topics te bespreken, de juiste experten betrekt en het gebouw klaarmaakt voor de toekomst. Niet alleen qua energie, maar ook qua aanpasbaarheid en klimaatbestendigheid. Thomas vult aan: maak het niet nodeloos complex. Beheers risico’s met gericht onderzoek, en vermijd het idee dat duurzaamheid ofwel één ding is, ofwel alles tegelijk moet zijn.
De kernboodschap
Duurzame gebouwen ontstaan niet door één ingreep, maar door goede keuzes op het juiste moment, gedragen door samenwerking en opgevolgd over de volledige levenscyclus. Start bij wat er al is, breng potentieel en risico’s vroeg in kaart, en ontwerp flexibel genoeg om verandering mogelijk te maken.
Vraag het onze experts – samen bouwen aan oplossingen
Heb je vragen over uitdagingen die in onze podcast aan bod komen? Ons team van experts staat klaar om je te helpen en samen met jou naar oplossingen te zoeken die het verschil maken. Laat je gegevens achter en we nemen snel contact met je op.
