circulaire renovatie
Usquare.brussels
Usquare.brussels geeft de oude Fritz Toussaintkazerne in Elsene een tweede leven als open, gemengde en toekomstgerichte stadswijk. De herontwikkeling, gedragen door het Brussels Gewest, de VUB en de ULB, zet maximaal in op circulaire renovatie en duurzaam stedelijk erfgoed. De voormalige rijkswachtkazernes worden herbestemd tot een universiteitspool, aangevuld met woningen, buurtvoorzieningen en publieke ruimtes die naadloos aansluiten bij het stedelijk weefsel.
- Klant
- Vrije Universiteit Brussel en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest
- Locatie
- Elsene
- Expertises
- Akoestiek, stabiliteit, technieken, duurzaam ontwerp, gebouwsimulaties en recoversion design
- Architecten
- evr-Architecten, BC-architecten en Callebaut
Eerste bouwfase: universiteitspool en markthal
In de eerste werfzone worden zeven historische gebouwen aan de Generaal Jacqueslaan gerenoveerd. Ze vormen samen een nieuw universitair centrum van 9.000 m² voor VUB en ULB. De voormalige manege krijgt een nieuwe bestemming als markthal van 1.600 m² voor duurzame voeding.
Het Richtplan van Aanleg, ontwikkeld door Sweco, bewaakt de balans tussen het behoud van erfgoed en de openstelling van de site voor de buurt. De vroegere ommuurde kazerne evolueert zo naar een toegankelijke, multifunctionele stadswijk.
Circulair materiaalgebruik als uitgangspunt
Usquare.brussels is een praktijkvoorbeeld van circulaire renovatie in een stedelijke context. De materialen van de bestaande gebouwen worden maximaal hergebruikt. Bakstenen worden waar mogelijk behouden en opnieuw opgemetseld. Ook radiatoren, sanitair, metselwerk en parket vinden een tweede leven in de nieuwe inrichting.
Nieuwe toevoegingen worden opgebouwd uit biologische materialen en demonteerbare systemen. Zo gebeurt de fundering deels met schelpenkoffers, krijgen vloeren terrazzo met recuperatiegranulaten, en worden nieuwe vleugels gerealiseerd in houtskeletbouw met leempleisterwanden toegepast als akoestische afwerking, conform de circulaire ambities van het ontwerpteam.
De energieprestaties van de gebouwen worden eveneens aangepakt. ‘Light as a service’ maakt hergebruik van bestaande armaturen mogelijk, aangevuld met nieuwe, energiezuinige verlichting. Daarnaast wordt een nieuw warmtenet aangelegd dat de VUB-gebouwen duurzaam zal verwarmen.
De functie van het gebouw wordt niet vast bepaald. Gewenste aanpassingen kunnen na verloop van tijd plaatsvinden met een minimum aan materiaalinvesteringen.
Bram Derudder, projectmanager
Levensduurverlenging van de bestaande gebouwen
De ontwerpkeuzes worden sterk bepaald door de erfgoedwaarde van de bestaande kazernegebouwen. De structuur blijft zoveel mogelijk behouden en wordt waar nodig versterkt. Nieuwe volumes, zoals verbindingsstukken en mezzanines, worden uitgevoerd in lichte en demonteerbare houtbouw, waardoor toekomstige aanpassingen weinig materiaalinvesteringen vergen.
Het principe van reversibele woonboxen maakt het mogelijk om ruimtes in de toekomst met minimale ingrepen aan te passen. Nieuwe ingrepen volgen het served–servant-principe: de technische functies worden compact en logisch georganiseerd, zodat de gebruiksruimtes flexibel blijven.
Energiestrategie en duurzaamheid
De globale energiestrategie voor de volledige site van 3,85 hectare werd ontwikkeld door Sweco. Ze omvat de bestaande en toekomstige gebouwen en stuurt op maximale energie-efficiëntie, warmterecuperatie en het gebruik van hernieuwbare bronnen. Ventilatiesystemen worden uitgerust met warmteterugwinning, gevels en daken worden waar mogelijk bijkomend geïsoleerd, en verlichting werkt op basis van daglichtsturing.
Sweco staat eveneens in voor de technische studies, stabiliteit, akoestiek en duurzaam ontwerp. Het team vertaalde de hoge circulaire ambities van de opdrachtgever naar concrete ontwerpoplossingen en modulair uitvoerbare systemen.
Een nieuwe stedelijke en universitaire wijk
De herontwikkeling van Usquare.brussels moet uitgroeien tot een internationale en open kennisplek met ruimte voor onderzoek, ondernemerschap en dialoog tussen universiteiten en buurtbewoners. De erfgoedrijke gebouwen, gecombineerd met circulaire en demonteerbare nieuwbouw, vormen de basis voor een duurzame en veranderlijke campus.
Usquare.brussels toont hoe circulaire principes, erfgoedbehoud en stedelijke transformatie elkaar kunnen versterken in een ambitieus Belgisch stadsvernieuwingsproject.
Fotografie – Stijn Bollaert
