Integrale opwaardering kanaal Bossuit-Kortrijk
Het kanaal Bossuit-Kortrijk is een waardevolle schakel in het netwerk voor binnenvaart tussen Vlaanderen, Wallonië en Noord-Frankrijk. Door het kanaal met de Leie te verbinden en toegankelijk te maken voor grotere binnenschepen, ontstaan meer mogelijkheden om goederen ook via het water te vervoeren.
De opwaardering van het kanaal Bossuit-Kortrijk in opdracht van De Vlaamse Waterweg nv geeft tegelijk een boost aan de ontwikkeling van de regio. Het is een kans om steden en dorpen, natuur en landschap, mobiliteit en bedrijven in de streek duurzaam te versterken.
We bekijken of en hoe het kanaal in de toekomst aangepast kan worden voor schepen tot klasse Va. Dat zijn schepen die 110 meter lang en 11,4 meter breed zijn. Deze schepen kunnen tot 3.000 ton goederen vervoeren, wat zoveel is als 150 vrachtwagens. Een uitgebreide studie naar de modernisering van het kanaal is nog volop aan de gang.
Het kanaal bevat heel wat elementen die van dit onderzoek een ingewikkelde opdracht maken. Het onderzoeksteam houdt rekening met een aantal uitgangspunten om tot realistische oplossingen te komen voor de binnenvaart, maar werpt daarnaast ook een ‘Brede kijK’ op streek- en toekomstontwikkelingen: dit alles wordt gebundeld in het project PLAN B-K.
Toekomst van de binnenvaart in Vlaanderen en Europa
Na een modernisering kan het kanaal Bossuit-Kortrijk een belangrijke schakel vormen in het Vlaamse en Europese waterwegennetwerk. Het kanaal verbindt de Leie en de Boven-Schelde met elkaar, maar momenteel hebben binnenvaartschepen nog geen toegang tot het kanaal vanaf de Leie. Enkel pleziervaart en kleine schepen tot 300 ton kunnen er passeren.
Het kanaal tussen Bossuit en het industriegebied Kortrijk-Harelbeke werd in de jaren ’70 al eens gemoderniseerd, waardoor het toegankelijk werd voor schepen tot 1.350 ton. Het kanaal in Kortrijk werd toen niet mee aangepast: dat maakt dat tussen het industriegebied Kortrijk-Harelbeke en de Leie geen grote schepen kunnen passeren.
In Kortrijk bevinden zich namelijk drie historische, beschermde sluizen uit de 19de eeuw. Deze kleine sluizen en de vaarweg in Kortrijk zijn dus niet aangepast aan de noden van de hedendaagse schepen. Schippers moeten via de Leie, Gent en de Boven-Schelde een omweg maken van 138 kilometer om de bedrijven langs het kanaal te bereiken. Dat kost heel wat tijd en geld.
Aanpak als Complex Project
Het project wordt op een geïntegreerde wijze uitgewerkt met bijzonder aandacht voor de stedelijke en landschappelijke integratie van het nieuwe kanaal in het stadsweefsel van Kortrijk. Sweco stuurt met haar experten (infrastructuur en civiele techniek) dit project aan en zorgt eveneens voor de procesbegeleiding. Het project is immers ook een innovatie op vlak van procesaanpak met de toepassing van het Decreet Complexe Projecten. Sweco verzorgt het overleg en samenwerking tussen de verschillende betrokken besturen, en de communicatie en participatie naar de stakeholders.
Daarnaast staat Sweco mee in voor het ontwerpen en uitwerken van oplossingen voor de verdieping van de vaarweg, de verhoging van bruggen en de modernisering van bepaalde sluizen op het kanaal Bossuit-Kortrijk. De drie geklasseerde sluizen nabij Kortrijk worden vervangen door een nieuw sluizencomplex. Deze opdracht in de waterbouwsector kadert binnen de geïntegreerde aanpak van complexe stedelijke infrastructuurprojecten.
Co-creatie en participatie met de buurt
De Vlaamse Waterweg nv organiseerde met ondersteuning van Sweco workshops over de studie van het kanaal Bossuit-Kortrijk. Bewoners en geïnteresseerden kregen de kans om zich uitgebreid te informeren, actief mee te denken en eigen ideeën en opmerkingen te formuleren. In de huidige onderzoeksfase bekijkt De Vlaamse Waterweg nv de mogelijke alternatieven. Voor elk alternatief worden de mogelijke effecten op milieu en natuur, erfgoed, mobiliteit en omgeving in kaart gebracht.
De grootste aanpassingen situeren zich in het centrum van Kortrijk, waar de aansluiting met de Leie wordt gemaakt. Het huidige kanaal in Kortrijk is smal en ondiep en bevat drie kleine, beschermde sluizen. In de toekomst zal één nieuwe sluis een waterpeilverschil van meer dan 7 m opvangen. Naast de aanpassing van het huidige kanaal onderzoeken we ook een alternatief tracé ten zuiden van, en parallel met, de R8. Beide tracés hebben een zeer grote impact op de ruimtelijke omgeving.
We hebben verschillende workshops met de bevolking georganiseerd, om zo tot een volledige en gedragen onderzoeksnota te komen. Aan de hand van een toelichting, kaartmateriaal en maquettes kregen de omwonenden uit Kortrijk, Harelbeke, Zwevegem en Avelgem inzicht in de complexiteit van het onderzoek en in de gevolgen van de diverse mogelijkheden. Ze werden ook gestimuleerd om na te denken over de verschillende studie-elementen en onderzoeksvragen.
Publicatie ‘Kanaal Bossuit-Kortrijk. Complex project zoekt samenwerking’
De aanpak complexe projecten bestaat bijna 10 jaar. Het instrument kwam er om grootschalige infrastructuurprojecten in Vlaanderen efficiënter aan te pakken. Een meerwaarde zit in het creëren van draagvlak via het betrekken van verschillende bestuursniveaus, beleidsdomein-overschrijdende samenwerking en continue interactie met de bevolking en het ‘middenveld’.
Sweco bouwde in deze periode stevig wat expertise op in dit domein. Het complex project ‘Kanaal Bossuit-Kortrijk’ gaf ons de mogelijkheid om in dialoog met vele deskundigen, bestuurders en betrokkenen oplossingen uit te werken die bijdragen aan een duurzame transitie van onze maatschappij. Deze inzichten wensen we te delen, om de complexe omgevingsplanning in Vlaanderen een stap verder te helpen.
Sweco brengt in dit boek het wel en wee van de aanpak van het complex project voor de opwaardering van het Kanaal Bossuit-Kortrijk. Annelies Anthierens, Rik Houthaeve, Julie Lismont, Stien Van Rompuy schreven hun ervaringen neer. Ze geven inzicht in hoe je een dergelijk groots project aanpakt. We laten je aanvoelen hoe het is om in de schoenen van de protagonisten te staan: het Sweco-team, de medewerkers van De Vlaamse Waterweg nv, het departement Omgeving en de lokale besturen. Ook deze betrokken actoren brengen getuigenissen en reflecties.
