Vijf ziekenhuizen van de nieuwe generatie
Ziekenhuisnetwerk HELORA omarmt modulair ontwerp
De UMC HELORA starten met een grootschalig project: de herbouw van vijf ziekenhuizen. Dit is een uniek initiatief in Europa, bedoeld om de zorgverlening te moderniseren en tegelijkertijd in te spelen op de ecologische en technologische uitdagingen van de 21e eeuw.
Om die innovatieve infrastructuren te ontwerpen, werd een unieke samenwerking opgezet tussen drie architecten- en ingenieursbureaus: Sweco, archipelago en Tractebel. Samen ontwerpen ze het ziekenhuis van de toekomst, waar modulariteit, duurzaamheid en welzijn van de gebruiker perfect samengaan.
- Klant
- Ziekenhuisnetwerk HELORA
- Locaties
- Bergen, La Louvière, Nijvel, Warquignies, Lobbes
- Expertise
- Architectuur, technieken, stabiliteit, duurzaam ontwerp, Digital Engineering, Fire Safety Engineering, Acoustical Engineering, Facade Engineering
- Ontwerpers
- Sweco, archipelago, Tractebel
- Cijfers
- ca. 1 800 bedden, 220 000 m²
- Tijdslijn
- 2023 – 2031
Met een zorgregio van meer dan 750.000 inwoners verspreid over 42 gemeenten in de provincie Henegouwen, 7.000 medewerkers waaronder 1.000 artsen, omvat het nieuwe ziekenhuisnetwerk HELORA 7 ziekenhuislocaties en niet minder dan 64 medische centra die het hele gebied bestrijken.
De strategische beslissing is genomen om 5 van de 7 ziekenhuislocaties in de buurt van de bestaande locaties te herbouwen. Elke nieuwe locatie zal een algemeen gemeenschapsziekenhuis van de nieuwe generatie zijn met een betere toegankelijkheid. Ze zullen allemaal worden bediend door een gemeenschappelijk logistiek centrum.
“De opdracht gaat uit van een duidelijke ambitie: gelijktijdig meerdere ziekenhuizen herbouwen om een optimale dekking van de regio te garanderen”
Modulair ziekenhuisontwerp
Het ontwerp is geïnspireerd op de metafoor van een levend organisme, waarbij de basiseenheid, de cel, zich vermenigvuldigt om een embryo te vormen en vervolgens specifieke cellen ontwikkelt voor verschillende functies. In de context van het HELORA-gemeenschapsziekenhuis vertegenwoordigt de ‘cel’ een modulaire basiseenheid die kan worden samengesteld en ontwikkeld tot een driedimensionale structuur volgens een vooraf bepaalde matrix.
Deze matrix volgt specifieke regels die het mogelijk maken om verschillende typologieën van plannen te genereren vanuit een perfect modulaire basiseenheid. Op dezelfde manier werken de verschillende ziekenhuizen op grotere schaal samen in een ‘netwerk’, net zoals de cellen van een organisme verbonden zijn en samenwerken.
Natuur als kern van menselijk welzijn
Het concept plaatst letterlijk de natuur in het hart van het project, waarbij de tuin van de binnenplaats dient als oriëntatiepunt, bron van natuurlijk licht en frisse lucht. De verbinding met de natuur en de buitenruimtes is herontdekt en wordt nu beschouwd als een primaire fysiologische behoefte.
De tuin van de binnenplaats, het groene hart, is omgeven door een sokkel van 2 niveaus waarin de medisch-technische en poliklinische functies zich bevinden en die het meest interactie hebben met de buitenwereld. Deze sokkel is doorwaadbaar, open en doorlatend naar zijn omgeving, waardoor interessante visuele relaties ontstaan tussen de tuin van de centrale binnenplaats, de functies van de sokkel en de omliggende buitenruimtes.
De integratie van de natuur en talrijke open ruimtes in het ontwerp van het ziekenhuis is gebaseerd op het idee dat de nabijheid van natuurlijke elementen en het vermogen om verbinding te maken met de buitenwereld essentieel zijn voor het menselijk welzijn. De tuin dient als een beschermde natuurlijke ruimte waar patiënten, personeel en bezoekers kunnen ontspannen en nieuwe energie kunnen opdoen. De sokkel kan ook in 4 richtingen evolueren naar behoefte, omdat een open kolomstructuur is gebruikt op een beproefde raster van 8,10 x 8,10 m.
Het ziekenhuisgedeelte is georganiseerd in verbonden ringen van 24 bedden, elk met 2 generieke zorgunits. Deze onderling verbonden en gestapelde ringen vormen een gemeenschap rond deze centrale tuin. In geval van seizoenspieken of toekomstige pandemieën kan elke zorgunit ook worden uitgebreid tot 32 bedden of kan een beroep doen op de bedden van de aangrenzende unit.
Helende zorgomgeving
Deze innovatieve ziekenhuistypologie combineert de voordelen van compactheid en modulariteit van eerdere modellen en heeft daar een centrale tuin van bijna de helft van een voetbalveld aan toegevoegd. De aanwezigheid van groen en natuurlijke elementen is een belangrijk aspect van het principe van de ‘helende omgeving’, dat stelt dat de fysieke omgeving een positieve invloed heeft op het genezingsproces.
De structuur van het ziekenhuis is ook ontworpen om een hoge mate van veelzijdigheid te hebben, wat betekent dat het gemakkelijk kan worden aangepast aan verschillende functies en in alle richtingen kan worden uitgebreid. Dit alles draagt bij aan een ziekenhuisontwerp dat niet alleen functioneel, flexibel en duurzaam is, maar ook een diepe menselijke dimensie heeft door een permanente relatie met de natuur en de buitenruimtes te creëren.
Kwaliteitsvolle normen en lokale identiteit
De bijna volledige heropbouw van het HELORA-ziekenhuisnetwerk met dezelfde visie op 5 locaties is uniek. Een reeks principes, regels en strategieën zijn vastgelegd in een charter om ervoor te zorgen dat alle ziekenhuizen nu gemeenschappelijke normen delen, terwijl ze hun eigen identiteit behouden die is aangepast aan de specifieke context van elke locatie.
Het resultaat is een innovatieve ziekenhuistypologie met een unieke ‘handtekening’ die eigen is aan het HELORA-ziekenhuisnetwerk, eigen aan de regio: menselijk van schaal, evolueerbaar, open en geïntegreerd in het stedelijke of landelijke landschap, dicht bij zijn bewoners.
- Modulair en flexibel: de architectuur is gebaseerd op een modulair systeem dat gemakkelijk kan worden aangepast en uitgebreid met een zekere ‘mate van onbepaaldheid’ die essentieel is om de duurzaamheid van de infrastructuur te waarborgen.
- Standaardisatie en optimalisatie: elk aspect van het concept, het programma, de bouw, de techniek, de uitrusting (medisch)… wordt zorgvuldig bestudeerd en kritisch bekeken om de zorg- en exploitatieprocessen te verbeteren, te standaardiseren en te optimaliseren om schaalvoordelen voor het netwerk te garanderen.
- Genezingsomgeving: de buitenruimtes zijn ontworpen volgens de principes van de ‘genezingsomgeving’ om het genezingsproces van patiënten te ondersteunen en het welzijn van personeel en bezoekers te bevorderen.
- Duurzame technieken en materiaalkeuze: er is veel aandacht besteed aan het verminderen van de koolstofvoetafdruk door het gebruik van duurzame materialen en technieken zoals geothermie, warmtepompen, fotovoltaïsche panelen…
- Intuïtieve oriëntatie: naast een goed evenwicht tussen bebouwde en onbebouwde ruimtes in constante relatie met de natuur, draagt de locatie van de centrale tuin en de patio’s bij aan de intuïtieve oriëntatie.
Koolstofneutraal met modulaire prefabricage
De ontwerpers streven ernaar een ‘koolstofneutraal’ ziekenhuis te creëren door het Helora+ (H+) ontwerp te vergelijken met een conventionele constructie. Het H+ ontwerp richt zich op het verminderen van de koolstofvoetafdruk door middel van verschillende technieken en bouwmaterialen zoals het gebruik van beton met een laag koolstofgehalte en hybride hout-betonstructuren voor de open ruwbouw, demontabele geprefabriceerde houten gevelstructuren bekleed met keramische panelen en het gebruik van biogebaseerde afwerkingsmaterialen.
Maximale gestandaardiseerde modulaire prefabricage vanaf het ontwerp met een minimale koolstofvoetafdruk zal de milieu-impact aanzienlijk verminderen. Voor het eerst zal de bovenbouw volledig van hout zijn en de houten gevelstructuur zal demontabel zijn. Bovendien wordt 95% van alle elementen off-site geproduceerd onder gunstige omstandigheden.
Op dezelfde manier worden alle sanitaire cabines, bedwanden en vaste meubels met geïntegreerde slaapbank voorafgaand aan de bouwplaats geproduceerd. Dit garandeert een aanzienlijk snellere uitvoering, een constante afwerkingskwaliteit en een verkort bouwproces. Daardoor kan de uiteindelijke afwerking van vloeren, plafonds en muren veel eerder plaatsvinden in het ‘commissioning’ proces en kan de ingebruikname sneller plaatsvinden.
CLT en gelijmd gelamelleerd hout
De houten structuur van de vijf gebouwen zal bestaan uit kolommen en balken van gelijmd gelamelleerd hout en vloeren in CLT. In totaal 16.000 m³ aan CLT en 6.000 m³ aan gelijmd gelamelleerd hout zal in het project verdwijnen. Al het gebruikte hout zal een duurzaamheidslabel dragen. De keuze voor hout is overigens niet alleen ingegeven door duurzaamheidsoverwegingen, maar ook omdat de ziekenhuizen in seismische zones komen te liggen. Een houten structuur is lichter en heeft daardoor een gunstige invloed op de seismische krachten.
Het is ook de intentie om de gevels van alle gebouwen uit te voeren in houtskeletbouw, waar de keramische gevelpanelen dan tegen kunnen worden gemonteerd. Dat concept wordt momenteel bestudeerd, net als het idee om voor droge houten afbouwpanelen te gebruiken die gemaakt zijn van gerecycleerd houtafval.
Onderzoeksgebaseerd ontwerp
Voor de operationele vermindering van de koolstofemissies wordt aanbevolen om bioklimatisch ontwerp vanaf het begin van het ontwerp te integreren. De geplande volumes, hun oriëntatie, geometrie, de locatie van de openingen, de verhouding van de patio’s… zijn ontworpen om een aangenaam gebruikscomfort te bieden met een zo laag mogelijk energieverbruik. Dankzij simulaties in de ontwerpfase kan het kleurenpalet van het schema ons iets vertellen over de intensiteit van het zonlicht op de gevels of ons nuttige aanwijzingen geven over de gebieden of openingen die meer zonwering nodig hebben.
In alle aspecten onderzoeken we hoe we de negatieve impact op het milieu kunnen beperken. De grond die zal worden uitgegraven voor de bouw van de funderingen of de ondergrondse parkeergarage zal worden hergebruikt voor de herinrichting van het omliggende landschap. Dit duurzame landschapsontwerp creëert niet alleen meerwaarde, maar elimineert ook de noodzaak om deze grond naar andere locaties te vervoeren.
Materialisatie met respect voor traditie
Voor de fijne materialisatie van de gevelbekleding is resoluut gekozen voor geglazuurde keramiek. Het gebruik van keramiek als bouwmateriaal is diep geworteld in de lokale tradities en ambachten. Door het in het ontwerp te integreren, wordt een brug geslagen tussen het verleden en het heden.
Naast de puur esthetische keuze is het een eerbetoon aan de rijke geschiedenis van de verdwenen aardewerkfabrieken die Henegouwen kenmerkten. Zo gaat de groene kleur van de sokkel op in het landschap en de blauwe kleur van de ringen in de lucht. Bovendien zijn ze uiterst duurzaam en gemakkelijk te onderhouden. Het ontwerp streeft ernaar een visueel aantrekkelijke en kleurrijke buitenkant te bieden en een eenheid te vormen met de natuurlijke omgeving.
Binnen het ziekenhuis wordt het gebruik van duurzame materialen voortgezet, die niet alleen als functioneel element dienen, maar ook als esthetische verrijking van de binnenruimtes en bijdragen aan de algehele ervaring.
