Ruimte voor morgen: samen bouwen aan veerkrachtige open ruimte

Open ruimte wordt steeds schaarser, zeker in stedelijke en randstedelijke gebieden. Sweco begeleidt lokale besturen bij het ontwikkelen van een toekomstbestendig ruimtelijk beleid. Met een strategische en participatieve aanpak tonen we hoe samenwerking, ontwerp en beleid elkaar kunnen versterken om de open ruimte duurzaam te vrijwaren, zoals bij het RUP Open Ruimte in Dilbeek. Collega’s Patrick Roothaer, expert ruimtelijke planning en projectleider RUP Open Ruimte Dilbeek en Hans Tindemans, teammanager Strategic Planning, delen hun visie en ervaringen.

Open ruimte is zeldzaam en kostbaar

In een wereld waar elke vierkante meter telt, is het beschermen en versterken van open ruimte meer dan ooit noodzakelijk. Een Ruimtelijk Uitvoeringsplan (RUP) Open Ruimte ontwikkelen kan hieraan bijdragen, maar het is een complexe taak. Hans Tindemans: “De grootste uitdaging ligt in het combineren van vaak uiteenlopende visies en ambities van verschillende actoren en stakeholders. Natuurverenigingen, landbouwers en bewoners hebben allemaal hun eigen ideeën voor het gebruik van die kostbare ruimte. Het creëren van draagvlak bij zoveel mogelijk betrokken partijen en vanaf het begin rekening houden met het ruimtelijk functioneren van de plek is daarom erg belangrijk.”

RUP Open Ruimte Dilbeek: baanbrekend en vooruitstrevend

De gemeente Dilbeek besloot de uitdaging aan te gaan en zette met hun RUP Open Ruimte een baanbrekend project op de kaart. Dit project staat model voor hoe een gemeente ambitieuze stappen kan zetten in duurzame ruimtelijke ontwikkeling. Patrick Roothaer: “Dilbeek durfde het proces aan te gaan, ondanks de complexiteit, de wettelijke bepalingen zoals planschade en compensatieverplichtingen en de vaak tegenstrijdige belangen van de betrokken partijen. Het resultaat spreekt voor zich: meer dan 50 ha nog niet ontwikkelde woongebieden, woonuitbreidingsgebieden, recreatiegebieden en bedrijvenzones zijn permanent herbestemd naar open ruimte. Dit komt overeen met ongeveer honderd voetbalvelden die definitief gevrijwaard blijven van bebouwing, een belangrijke bijdrage aan de Vlaamse ambities voor klimaatrobuustheid en aan de doelstelling van ‘No Net Land Take’ tegen 2050 van de Europese Commissie.”

Zo’n intensieve samenwerking zorgt voor een breed lokaal draagvlak, wat een belangrijke voorwaarde is voor de succesvolle uitvoering van het RUP. Bepaalde aspecten loslaten en het proces mee in handen geven van de lokale gemeenschap getuigt van durf van zowel onze mensen, als van de gemeente.

Hans Tindemans

Om het complexe proces efficiënt te organiseren, zette Sweco in op een duidelijke structuur die expertise en samenwerking optimaal combineerde.

Patrick: “We werkten met een klein kernteam van drie mensen, ondersteund door een brede groep experten in domeinen als ecologie, water, landbouw en mobiliteit. Die brede samenwerking, samen met het sterke en gedreven team van de gemeente, was volgens mij de sleutel tot het succes van dit project.”

Langetermijneffecten en inspiratie voor de toekomst

De langetermijneffecten van het RUP Open Ruimte in Dilbeek zijn veelbelovend. Midden in het Brussels randstedelijk gebied, dat permanent met een verstedelijkingsdruk kampt, gaat het plan bijdragen aan meer natuur en bos, het versterken van beekvalleien en het uitbouwen van een robuust ecologisch netwerk in de gemeente. Dit heeft voordelen voor de leefbaarheid en de omgevingskwaliteit van de inwoners. Projecten zoals het Meer Bos-project, dat achthonderd bomen zal planten, en het omvormen van nog niet bebouwde percelen tot een groen park in deelgemeente Groot-Bijgaarden, tonen dat de gemeente nu al concrete stappen zet om de duurzame doelen uit het RUP Open Ruimte te verwezenlijken.

Hans: “En de inspanningen beperken zich niet enkel tot Dilbeek. Gemeenten zoals Ternat volgen nu het voorbeeld van Dilbeek, gesteund door onze expertise en innovatieve methoden. Het behouden van open ruimte is niet alleen noodzakelijk voor ecologische stabiliteit, maar ook voor de leefbaarheid van toekomstige generaties.”

Sweco: jouw partner in ruimtelijke planning

Patrick: “Wat mij persoonlijk inspireert in dit soort projecten is de mogelijkheid om bij te dragen aan het vrijwaren en versterken van open ruimte binnen een context van toenemende ruimtedruk. Het is boeiend om via een RUP een kader te creëren dat niet enkel restrictief is, maar ook sturend werkt voor toekomstige ontwikkelingen op korte of lange termijn. Bovendien zijn dergelijke projecten ook maatschappelijk relevant.”

Hans: “Sweco doet er alles aan om steden en gemeenten te ondersteunen bij hun ruimtelijke uitdagingen. Het succesverhaal van het RUP Open Ruimte in Dilbeek is een perfect voorbeeld van hoe strategisch denken en participatief procesmanagement op maat samen kunnen komen om duurzame doelstellingen te realiseren. Deze expertise passen we graag ook in andere gemeenten toe. Hierdoor dragen we bij aan ruimtelijke kwaliteit en maken we de toekomst een stukje mooier.”

Naar aanleiding van een artikel uit Ruimte nr. 67 (2025) uitgegeven door de Vlaamse Vereniging voor Ruimte en Planning.