Sweco Belgium
Omgevingsmanagement maakt ruimte voor betere projecten
Projecten realiseren zich vandaag in een complexe omgeving. Belangen lopen door elkaar, ruimte is schaars en mensen worden steeds mondiger. In deze Expert Talk leggen Michèle Jacobs en Caro De Visscher uit waarom omgevingsmanagement en bemiddeling meer is dan communicatie of participatie alleen. Het vraagt een doordachte aanpak, een goede analyse van de omgeving en de bereidheid om met verschillende perspectieven aan de slag te gaan.
Een complexere omgeving vraagt een doordachte aanpak
De context waarbinnen we onze projecten uitvoeren is de voorbije twintig jaar sterk veranderd. Mensen willen weten wat er gebeurt in hun buurt en welke impact een project op hun leefomgeving heeft. Tegelijk zijn ook het aantal regels en procedures toegenomen. Factoren zoals vergunningen, stikstof, PFAS en hemelwaterverordeningen maken projecten inhoudelijk en juridisch complexer.
Daar komt bij dat projecten vaak verschillende beleidsdomeinen raken. Wonen, economie, mobiliteit, water en natuur kunnen niet langer los van elkaar worden bekeken. Bovendien lopen we in België tegen onze ruimtelijke limieten aan. Al deze elementen maken het moeilijk om het overzicht te bewaren en belangen tegen elkaar af te wegen.
Omgevingsmanagement helpt om die complexiteit beheersbaar te maken. Het brengt niet alleen de technische en juridische aspecten van een project in beeld, maar ook de omgeving waarin het project moet landen. Welke actoren zijn betrokken? Welke belangen spelen er? Waar liggen mogelijke gevoeligheden of risico’s? De antwoorden op die vragen vormen het vertrekpunt voor een aanpak die aansluit bij de context van het project.
Omgevingsmanagement is op zich niet wettelijk verplicht. Toch wordt een strategische aanpak met aandacht voor stakeholders en de bredere omgeving steeds meer noodzakelijk om tot een vergunbaar en gedragen project te komen.
hoofdafbeelding ©Connect
Bij omgevingsmanagement gaat het erom dat je bewust nadenkt over welke actoren je wanneer in het traject moet bereiken, op welke manier en met welk doel.
Michèle Jacobs, proces en stakeholder manager
Geen vakje om af te vinken
Door enkel een participatiemoment te organiseren zal je geen antwoord vinden op al die vragen. De aanpak moet aansluiten bij de betrokken actoren, de gevoeligheden en de fase waarin het project zich bevindt. Het begint bij duidelijke keuzes maken over het doel, de doelgroep, de timing en de werkvorm. Niet iedereen hoeft daarbij op dezelfde manier betrokken te worden: soms is intensieve samenwerking nodig, soms volstaat heldere informatie.
Een stakeholderanalyse helpt om die keuzes te onderbouwen. Het brengt eerst de risico’s van het project en de omgeving in kaart. Vervolgens kan je beoordelen welke belangen stakeholders hebben en welke rol ze spelen. Zo bepaal je waar en aan wie je in de procesaanpak extra aandacht moet besteden. Lokale en gebiedskennis kan daarnaast inzichten opleveren die het projectteam zelf niet altijd heeft.
Ook de historiek van een gebied verdient aandacht. Eerdere projecten, bezorgdheden of conflicten kunnen het vertrouwen in een nieuw initiatief beïnvloeden, zelfs als de projecten inhoudelijk weinig met elkaar te maken hebben. Door die voorgeschiedenis mee te nemen, begrijp je beter welke gevoeligheden er leven en waar extra aandacht nodig is.
Bij grote infrastructuurprojecten, zoals Gentspoort, valt op hoe belangrijk het is om verschillende perspectieven tijdig mee te nemen. Door gedurende een langere periode in gesprek te gaan met verschillende doelgroepen langs het tracé, kon het oorspronkelijke ontwerp grondig worden geëvalueerd. Die gesprekken leidden tot concrete verbeteringen en alternatieven, waardoor het project beter kon worden afgestemd op de omgeving.
Luisteren is meer dan input verzamelen
Omgevingsmanagement krijgt pas echt betekenis wanneer er iets met de verzamelde input gebeurt. Niet elke suggestie is haalbaar binnen de scopeof de regelgeving van een project. Wel is het belangrijk om helder toe te lichten via een verslag of terugkoppeling welke opmerkingen worden meegenomen en waarom andere voorstellen niet worden gevolgd. Zo weten deelnemers dat hun bijdrage ernstig is genomen.
Terugkoppeling is niet alleen belangrijk om transparant te communiceren, maar ook om de relatie met de omgeving te versterken. Een participatiemoment brengt bovendien mogelijke tegenstellingen en gedeelde belangen aan het licht. Die inzichten kunnen helpen om alternatieven te onderzoeken en oplossingen beter af te stemmen op de omgeving.
Omgevingsmanagement vraagt daarbij een evenwicht tussen de input uit de omgeving en de harde randvoorwaarden van een project. Participatie kan bijkomende vragen of aanpassingen opleveren en er soms voor zorgen dat de scope van een project uitbreidt. Tegelijk kan die investering zich vertalen in kortere proceduretijden, minder weerstand en meer draagvlak. Het bewaken van scope, timing en budget blijft daarom een belangrijke evenwichtsoefening.
afbeelding ©AWV
Als input in een black box verdwijnt, voelen bewoners zich niet gehoord. Dat kan het vertrouwen in een traject ondermijnen.
Michèle Jacobs, proces en stakeholder manager
Conflicten bespreekbaar maken bij bemiddeling
Door belangen en gevoeligheden tijdig in kaart te brengen, kunnen projectteams knelpunten vroeger herkennen en onderzoeken welke aanpassingen of bijkomende overlegmomenten nodig zijn. Omgevingsmanagement helpt zo niet alleen om de dialoog te bevorderen, maar ook om risico’s te beheersen en projecten beter te sturen.
Wanneer een conflict toch escaleert, kan bemiddeling helpen om het gesprek opnieuw op gang te brengen. De bemiddelaar kiest geen partij, maar geeft alle betrokkenen de ruimte om hun belangen toe te lichten. Dit vraagt om een engagement om opnieuw met elkaar aan tafel te gaan. Daarbij wordt ook onderzocht wat er achter de ingenomen standpunten schuilgaat. Deze aanpak noemen we meervoudige partijdigheid en helpt om verschillende perspectieven te begrijpen en mogelijke vervolgstappen te verkennen.
Sweco kan binnen een eigen dossier of op vraag van externe partijen als bemiddelaar optreden. Dat kan ook wanneer Sweco niet bij het volledige voortraject betrokken was.
Een voorbeeld daarvan is een traject rond de uitrol van het Decreet Basisbereikbaarheid in een Vlaamse centrumstad. De betrokken partijen raakten het niet eens over de inrichting van een kwalitatief openbaarvervoersnet en vroegen Sweco om het proces te faciliteren. Hoewel het traject formeel geen bemiddeling was, had het wel een duidelijk bemiddelend karakter. De focus lag niet alleen op de inhoudelijke discussie, maar ook op het herstellen van de samenwerking tussen de betrokken partners. Hun gedeelde belang was duidelijk: samen tot een kwalitatief openbaarvervoersnet komen. En daarbij waren de partijen op elkaar aangewezen.
Het herstel van vertrouwen is een werk van lange adem. Inzicht krijgen in elkaars perspectief is een belangrijke eerste stap. Zo kan er opnieuw ruimte ontstaan voor dialoog. Ook wanneer een volledig akkoord niet haalbaar blijkt, kan het waardevol zijn om bezorgdheden beter te begrijpen, het gesprek te herstellen en mogelijke vervolgstappen te overzien.
Voor mij is bemiddeling een vorm van omgevingsmanagement: het brengt partijen opnieuw met elkaar in gesprek wanneer standpunten zijn vastgeroest.
Caro De Visscher, proces en stakeholder manager
Omgevingsmanagement verbindt belangen en ruimtelijke oplossingen
Binnen Sweco combineren onze omgevingsmanagers en bemiddelaars kennis van procesbegeleiding en conflicthantering met expertise in ruimtelijke en infrastructurele projecten. Ze kijken niet alleen naar de belangen en bezorgdheden van betrokkenen, maar ook naar de mogelijkheden om die te vertalen naar concrete projectkeuzes.
Onze sterkte ligt vooral in het zoeken naar ruimtelijke oplossingen en die te vertalen naar een integraal en kwaliteitsvol project.
Caro De Visscher, proces en stakeholder manager
Die combinatie maakt het mogelijk om zowel het proces als de inhoud van een project te versterken. Omgevingsmanagers brengen stakeholders, belangen en gevoeligheden in kaart en begeleiden het overleg. Wanneer standpunten botsen, kan bemiddeling helpen om onderliggende belangen te verhelderen en opnieuw ruimte te creëren voor dialoog. Dankzij hun multidisciplinaire kennis kunnen onze experts vervolgens mee onderzoeken welke aanpassingen of alternatieven haalbaar zijn.
In de praktijk kan intensief overleg met verschillende doelgroepen ertoe leiden dat een ontwerp aanzienlijk verandert en beter aansluit bij de omgeving. Daarin ligt ook de meerwaarde van omgevingsmanagement: een project wordt beter onderbouwd en groeit uit tot een gedragen en integrale oplossing.
Heb je vragen over omgevingsmanagement of bemiddeling bij jouw project? Neem contact op met onze experts.
Michèle Jacobs
Caro De Visscher
Overig nieuws
Omgevingsmanagement maakt ruimte voor betere projecten
Lees meer
Ruimtelijke beleidsplannen: vandaag keuzes maken voor de stad van morgen
Lees meer
