Hoe maak je als stad of gemeente de omschakeling naar fossielvrije verwarming? Ongeveer een vijfde van de Belgische broeikasgasuitstoot is gelinkt aan gebouwen. Vooral in het bestaande gebouwenpatrimonium ligt nog een grote opgave. Maar waar begin je? Onze energie-experts Daan Ongkowidjojo en Karen Merlevede leggen uit hoe een warmteplan lokale besturen helpt om prioriteiten te bepalen.
Voor een stad of gemeente betekent de warmtetransitie dat ze stelselmatig af moeten van fossiele brandstoffen.
Karen Merlevede,Teammanager Energy Infrastructure
Waarom de warmtetransitie dringend is
Voor nieuwbouw en nieuwe projecten in Vlaanderen en Brussel wordt vandaag al ingezet op fossielvrij bouwen. Bij bestaande gebouwen moet de omschakeling versnellen. De renovatiegraad moet omhoog en de aanpak mag niet alleen afhangen van losse initiatieven. Het beleid verschilt tussen de drie gewesten, maar overal is een meer gerichte aanpak nodig.
Een warmteplan als basis voor lokale keuzes
Een warmteplan geeft richting aan die aanpak. Het onderzoekt hoe een stad, gemeente of wijk de toekomstige warmtevraag duurzaam kan invullen. Het is geen technisch uitvoeringsplan, maar een gids en strategisch kader voor beleidskeuzes en investeringen. Daarbij brengt het in beeld waar collectieve warmtenetten aangewezen zijn, waar individuele oplossingen beter passen en waar een combinatie mogelijk is.
De juiste oplossing verschilt per wijk
Daarvoor begint Sweco met een analyse van vraag en aanbod. Hoeveel warmte hebben gebouwen nog nodig nadat ze energiezuiniger zijn gemaakt? Welke bronnen, zoals geothermie of restwarmte, zijn op lange termijn beschikbaar? En welke oplossingen zijn technisch en economisch haalbaar?
Een wijk met scholen, openbare gebouwen of een zwembad biedt andere aanknopingspunten dan een puur residentiële wijk. Ook verbindingen tussen wijken tellen mee. Restwarmte van een bedrijf kan bijvoorbeeld nabijgelegen gebouwen helpen verwarmen. Samen met het bedrijf onderzoeken we de inzetbaarheid en het toekomstperspectief van die bron. De temperatuur van de beschikbare warmte bepaalt mee hoe grondig de gebouwen moeten worden gerenoveerd.
Een eigen Sweco-tool visualiseert de toekomstige warmtevraag. Met geografische analyses, onder meer met behulp van GIS, onderzoeken we waar gebouwen kunnen worden geclusterd en collectieve oplossingen kansrijk zijn. Voor concrete projecten vergelijken we verschillende configuraties op technisch en economisch vlak, onder andere op basis van de totale kosten over hun levensduur, de total cost of ownership.
Data en modellen vertellen niet het volledige verhaal. Daarom toetsen we de analyses aan de kennis van het lokaal bestuur: welke ontwikkelingen staan gepland, welke initiatieven lopen al en welke uitdagingen spelen op het terrein? Die combinatie van cijfers, expertise en lokale kennis vormt de basis voor de besluitvorming.
Wij helpen lokale besturen om de puzzel te leggen op een manier die past bij de context, wijk, stad of gemeente.
Daan Ongkowidjojo,Business Unit Manager Climate
Van warmtevisie naar uitvoerbare strategie
Vanuit die analyse werkt Sweco met het lokaal bestuur aan een warmtevisie die aansluit bij zijn ambities. Een warmtestrategie of warmtebeleidsplan vertaalt die vervolgens naar prioriteiten: waar begint het bestuur en welke projecten en investeringen krijgen voorrang? Daarbij stemmen we energiekeuzes af op ruimtelijke ontwikkelingen en beleidsdoelstellingen. We vertalen de technische inzichten daarbij naar een helder verhaal op maat van de lokale context.
Geplande ingrepen kunnen de uitvoering op gang helpen. Staan er rioleringswerken op de planning, dan is dat een aanleiding om ook de aanleg van een collectief warmtenet te onderzoeken. Bij nieuwe ontwikkelingen kan het bestuur binnen zijn ruimtelijke en juridische bevoegdheden randvoorwaarden creëren die duurzame oplossingen ondersteunen, bijvoorbeeld via ruimtelijke instrumenten, verordeningen en, waar juridisch mogelijk, vergunningsvoorwaarden.
Ook de openbare ruimte biedt kansen. Door warmteprojecten te combineren met ontharding, meer straatgroen, een aangepast parkeerbeleid of de aanleg van een wadi, kan een bestuur tegelijk investeren in duurzame warmte en een aangenamere leefomgeving.
Samenwerken rond lokale warmtebronnen
In Geel krijgt die stap naar uitvoering vorm via twee concessieclusters in het centrum. Samen met IOK zocht de stad een warmtebedrijf dat zowel de warmteproductie als het warmtenet zal realiseren en beheren. Sweco stond in voor de technische en financiële begeleiding, GD&A Advocaten voor het juridische advies.
De stad schoof haar eigen gebouwen naar voren als gegarandeerde eerste afnemers. Zo ontstaat een haalbaar basisscenario waarop later ook andere bestaande en toekomstige gebouwen kunnen aansluiten. Eind 2025 werd de opdracht gegund aan Tethys; in 2026 werden de contracten verder afgerond.
Het doel is niet om meteen de volledige warmtevoorziening van Geel te verduurzamen, maar om te starten met een afgebakend project dat technisch, financieel en organisatorisch haalbaar is.
Kleine stappen zijn vaak efficiënter dan te veel in één keer te willen doen.Daan Ongkowidjojo, Business Unit Manager Climate
Kleine stappen maken de transitie werkbaar
Te veel tegelijk willen aanpakken verhoogt de complexiteit en de kans dat projecten niet van de grond komen. De warmtetransitie vraagt daarom om bestuurlijke daadkracht en een duidelijke volgorde. Een warmteplan helpt bepalen welke stap eerst komt, met de langetermijnvisie als leidraad.
Door technische, economische en ruimtelijke expertise te verbinden met lokale kennis, overstijgt de warmtetransitie de status van een louter energieproject: het wordt een kans om duurzame warmte en een leefbare omgeving samen vorm te geven.
Wil je de warmtetransitie in jouw stad of gemeente concreet vooruithelpen? Neem contact op met onze experts.
Ontvang updates over baanbrekende projecten, duurzame oplossingen en exclusieve inzichten van Sweco. Schrijf je nu in voor onze nieuwsbrief en transformeer mee naar de toekomst.
Cookievoorkeuren beheren
Wij en onze partners gebruiken cookies en vergelijkbare technologieën om onze website te beheren, verkeer te analyseren, content te personaliseren en gepersonaliseerde advertenties te tonen en te meten. Je kunt alle cookies accepteren, niet-essentiële cookies weigeren of hieronder je voorkeuren beheren. Voor meer informatie, bezoek ons Cookiebeleid
Functioneel
Altijd actief
The technical storage or access is strictly necessary for the legitimate purpose of enabling the use of a specific service explicitly requested by the subscriber or user, or for the sole purpose of carrying out the transmission of a communication over an electronic communications network.
Voorkeuren
De technische opslag of toegang is noodzakelijk voor het legitieme doel voorkeuren op te slaan die niet door de abonnee of gebruiker zijn aangevraagd.
Statistieken
De technische opslag of toegang die uitsluitend voor statistische doeleinden wordt gebruikt.The technical storage or access that is used exclusively for anonymous statistical purposes. Without a subpoena, voluntary compliance on the part of your Internet Service Provider, or additional records from a third party, information stored or retrieved for this purpose alone cannot usually be used to identify you.
Marketing
The technical storage or access is required to create user profiles to send advertising, or to track the user on a website or across several websites for similar marketing purposes.
