Klimaatadaptatiescan voor Sint-Niklaas en Stekene
Hoe maak je een stad weerbaar tegen hittestress, droogte en wateroverlast? Die vraag stond centraal in de klimaatadaptatiescan die Sweco, samen met de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM), uitvoerde voor Sint-Niklaas en Stekene.
- Expertise:
- Climate resilience & nature
- Klant
- Vlaamse Milieumaatschappij (VMM)
- Locatie
- Sint-Niklaas & Stekene
- Services
- klimaatadaptatie, beleidsplanning, luchtkwaliteit
Met behulp van de PLAN-tool en PROJECT-tool uit het Vlaams Klimaatportaal brachten we de klimaatrisico’s in kaart en vertaalden we die naar concrete maatregelen, ruimtelijke ontwerpvoorstellen en een investeringsagenda. Voor de eerste keer werd in de analyse ook naar de impact op de luchtkwaliteit gekeken met hulp van de nieuwe screeningstool lokale luchtkwaliteit. We brachten de gevolgen van de klimaatverandering heel concreet in kaart, maar toonden ook hoe deze met slimme ingrepen, zoals vergroening en meer ruimte voor water, kunnen worden teruggebracht tot een veilig niveau. Zo groeide een technische analyse uit tot een praktisch instrument waarmee beide gemeenten vandaag gericht kunnen investeren in een klimaatbestendige en gezonde leefomgeving.
Klimaatverandering vraagt om lokale oplossingen
Hittegolven, droogteperiodes en hevige regenval komen door de klimaatverandering steeds vaker voor. De gevolgen zijn ook lokaal voelbaar: gezondheidsproblemen door hittestress, schade aan infrastructuur en gebouwen door wateroverlast, verminderde opbrengst van landbouw door waterschaarste, …
Vooral in bebouwde omgevingen stapelen de gezondheidseffecten zich op. Stadscentra, dorpskernen, bedrijventerreinen en dichtbebouwde woonwijken warmen sneller op en koelen minder snel af. Daardoor neemt het risico op gezondheidsproblemen toe en groeit de druk op de openbare ruimte. Ook de lokale luchtkwaliteit is op heel wat plaatsen nog boven de gezondheidsdrempels, ondanks verbeteringen de afgelopen jaren. Dit zet druk op het vergunningenbeleid en bedreigt de gezondheid van kwetsbare groepen.
Om die uitdagingen aan te pakken, moet je weten waar de risico’s zitten en welke maatregelen het meeste verschil maken. Precies daar helpt een klimaatadaptatiescan bij.
Data die richting geeft
Een klimaatadaptatiescan brengt de gevolgen van klimaatverandering systematisch in beeld en zet die om naar een uitvoerbare adaptatiestrategie. Met de PLAN-tool en PROJECT-tool uit het Vlaams Klimaatportaal en de screeningstool lucht analyseerden we per wijk de risico’s op hitte, droogte, wateroverlast en luchtvervuiling. Op basis daarvan bepaalden we welk pakket aan maatregelen nodig is om de impact maximaal te beperken.
Vanuit die analyse werkten we maatregelen uit op verschillende schaalniveaus: van gemeentelijke beleidsprogramma’s en wijkgerichte ingrepen tot herinrichting van concrete projectlocaties. Zo verbinden we data, ontwerpend onderzoek en beleidsadvies tot één geïntegreerde strategie.
Met deze klimaatadaptatiescan maken we de risico’s niet alleen zichtbaar, maar vertalen we ze ook naar concrete ingrepen en keuzes op wijk- en gemeentelijk niveau.
Miechel De Paep, Expert klimaatadaptatie
Van strategie naar straatniveau
Voor Sint-Niklaas en Stekene onderzochten we een brede waaier aan maatregelen, waaronder boomschaduw, ontharding, groendaken, wadi’s, ondergrondse infiltratievoorzieningen, infiltratiepoelen en stuwtjes. Ook werden verschillende mobiliteitsscenario’s doorgerekend op hun lokale effecten voor luchtkwaliteit en ruimtegebruik.
Die maatregelen werden vervolgens ruimtelijk getoetst in verschillende casestudies, zoals de Parklus, de Bookmolenstraat, een SVK-site, de landschapskamer Kemzeke, Dorpstraat van Stekene en de noordelijke lob van Sint-Niklaas. Op die manier maakten we zichtbaar hoe beleidsdoelstellingen kunnen worden vertaald naar haalbare en realiseerbare projecten op het terrein.
De scan mondde uit in een investeringsagenda en concrete beleidsinstrumenten. Voor Sint-Niklaas bouwt die verder op bestaande beleidskaders. Voor Stekene vormt de scan een belangrijke bouwsteen voor overkoepelende visies en op termijn een Beleidsplan Ruimte met bijhorende beleidskaders.
Een meetbare impact voor morgen
De analyse toont aan dat gerichte klimaatmaatregelen een aanzienlijk verschil kunnen maken.
Voor hitte kan de oppervlakte met ernstige hittestress dalen met 43% in Sint-Niklaas en 40% in Stekene. Daardoor voldoet in veel wijken meer dan de helft van de oppervlakte aan de doelstelling om vrij te blijven van ernstige hittestress. Enkel het centrum van Sint-Niklaas en enkele perifere bedrijventerreinen blijven extra kwetsbaar.
Ook voor wateroverlast zijn de effecten concreet. In Sint-Niklaas kan het aantal risicogebouwen tegen 2050 sterk afnemen dankzij een combinatie van wadi’s, ontharding, groendaken en ondergrondse infiltratievoorzieningen. Op enkele locaties, zoals het zuiden en oosten van de stadskern en de omgeving van de Stekense Vaart, blijven bijkomende maatregelen noodzakelijk.
Voor droogte ligt de focus op een combinatie van ingrepen in de bebouwde én open ruimte. In de landschapskamer Kemzeke onderzochten we bijvoorbeeld hoe het historische systeem van bolle akkers en grachten kan evolueren naar een sponslandschap dat water langer vasthoudt, vertraagd afvoert en maximaal laat infiltreren.
Om straten en pleinen in stads- en dorpskernen te vergroenen en meer ruimte te creëren voor water, zijn er vaak maatregelen nodig om het verkeer te milderen en publieke ruimte autoluw in te richten. Dit levert ook belangrijke winsten op voor luchtkwaliteit. Dankzij slimme mobiliteitsingrepen konden we de hotspots van luchtvervuiling zo sterk terugdringen en verkeersstromen wegleiden van de meest kwetsbare instellingen zoals scholen, woonzorgcentra en ziekenhuizen.
De klimaatadaptatiescan vormt niet alleen een analyse van de huidige situatie, maar vooral een concreet handelingskader waarmee steden en gemeenten gericht kunnen investeren in een veerkrachtige, gezonde en toekomstbestendige leefomgeving.
