Blue Deal
Natuurpositieve hermeandering helpt tegen overstromingen
De rivier de Aa slingert weer door het natuurgebied Graafweide-Schupleer in Vorselaar en Grobbendonk. Dankzij de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) zijn zeven oude meanders opnieuw verbonden met de oorspronkelijke waterloop.
Dit project komt zowel de waterveiligheid als de ecologische waarde van het gebied ten goede. Sweco stond in opdracht van de VMM in voor het voorontwerp, de vergunning en het aanbestedingsdossier.
- Klant
- Vlaamse Milieumaatschappij
- Locatie
- Vorselaar en Grobbendonk
- Expertise
- Voorontwerp, vergunning en aanbestedingsdossier
- Stakeholders
- Vlaamse Landmaatschappij, Agentschap voor Natuur en Bos, en Natuurpunt
Een langere Aa betekent minder kans op overstromingen. In het verleden werd de Aa rechtgetrokken, wat het risico op overstromingen verhoogde. Nu is de rivier 250 meter langer en heeft ze meer buffercapaciteit. Daarnaast biedt de natte natuur rondom de rivier extra bufferruimte, waardoor de Aa minder snel buiten haar oevers treedt. Bovendien stroomt ze nu langzamer, wat uitdroging tijdens droge periodes voorkomt.
Betere waterberging en natte natuur
“Met deze nieuwe meanders zetten we opnieuw een belangrijke stap vooruit in het noodzakelijke herstel van de vallei. Projecten als deze vergroten de waterzekerheid: ze beschermen ons beter tegen overstromingen en helpen ons als we periodes van droogte moeten overbruggen. Én we halen er cruciale ecologische doelstellingen mee.”
Cathy Berx, Gouverneur van Antwerpen
Naast het structuurherstel voerden we ook enkele kleinere ingrepen uit zoals het opbreken van buizen, het afgraven van oeverwallen en het creëren van bressen in de oeverwallen. Het zorgt voor een geleidelijke overgang tussen de Aa en de aanpalende percelen. Zo kan de vallei beter water bergen en kan natte natuur zich ontwikkelen.
Ruimte voor water, betere weerstand tegen droogte
Met haar rechtgetrokken structuur was de rivier de Aa erg gevoelig geworden voor het veranderende klimaat. De kans dat ze uitdroogt of uit haar oevers treedt, werd groter. Er waren inspanningen nodig om de Aa gezonder te maken. Het natuurgebied Graafweide-Schupleer, waar de Aa door stroomt, is met zijn uitgesproken natte en open karakter en waardevolle broekbossen een gebied waar ecologisch herstel veel impact heeft.
In 2024-2025 werden een aantal oude meanders opnieuw op de Aa aangesloten. De Aa in Graafweide-Schupleer werd zo 250 meter langer. Water krijgt nu de ruimte die het nodig heeft. De huidige loop werd gedempt met de grond die vrijkwam bij het uitgraven van de meanders. Hiervoor moest geen grond aan- of afgevoerd worden. Ter hoogte van de meest afwaartse meander werd wel een stort ontdekt tijdens de uitvoering. Verder werd lokaal ook de verrijkte toplaag afgegraven en het origineel niveau van het maaiveld hersteld. Voor deze zaken werd er wel beperkt grond afgevoerd.
“We komen uit een tijd dat water zo snel mogelijk afvoeren de enige juiste piste was. De toename van droogteperiodes en perioden met hevige neerslag ten gevolge van de klimaatverandering dwingen ons ertoe om integraler te denken: Laat de natuur zelf haar grillen wat opvangen. Dit hermeanderingsproject is daar een mooi voorbeeld van. Meanders zorgen ervoor dat water trager gaat stromen en er minder schade ontstaat in woongebieden stroomafwaarts. Tegelijkertijd verhogen de meanders ook het grondwaterpeil een beetje.”
Jo Brouns, Vlaams minister van Omgeving en Landbouw
Ecologische opsteker voor fauna en flora
De hermeandering van de Aa kadert in een groter project. Eerder kwamen er al nieuwe meanders bij de Kleine Nete in Olen en Herentals. Ook de Molenbeek-Bollaak in Ranst werd al onder handen genomen. Sweco verzorgde ook de studie (ontwerp, omgevingsvergunningsaanvraag, aanbesteding) van deze projecten.
Meer meandering is ook goed voor de natuur. De bochten zorgen voor meer variatie in de stroming, waardoor er meer diversiteit kan ontstaan. Je geeft meer ruimte aan het water, dat zorgt voor betere groeiomstandigheden voor planten. Ook voor vissen zijn er nu betere paaromstandigheden.
Het bredere (water)kader
De VMM voerde de werken uit in samenwerking met de Vlaamse Landmaatschappij (VLM), het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB) en Natuurpunt als eigenaar van het gebied. Het structuurherstel draagt bij aan het Natuurinrichtingsproject van de VLM dat in Graafweide-Schupleer 150 hectare bijkomende natte natuur wil realiseren.
In combinatie met dit project heeft Aquafin een nieuw bergbezinkingsbekken, pompstation en persleidingen naar de rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) gerealiseerd bij het huidige pompstation. Hierdoor wordt de overstort van de riolering naar de Aa aanzienlijk verminderd, wat de waterkwaliteit verbetert en het sproject effectiever maakt.
