Publieke ruimte
Projectontwerp Valleipark en groenblauwe dooradering, Alken
Het valleipark De Alk verbindt het dorpsplein Laagdorp met de Herkvallei. Wat begon als een afgebakend project, groeide uit tot een bredere ontwerpopdracht waarin natuur, water, sport en recreatie samenkomen. Het masterplan werd vertaald naar een concreet uitvoeringsdossier voor een klimaatbestendig valleilandschap. De werf bevindt zich intussen in de eindfase.
- Expertise:
- Liveable cities
- Klant
- Gemeente Alken
- Locatie
- Alken
- Services
- Projectontwerp: van masterplan tot uitvoeringsdossier, Landschapsinrichting, ecologie en blue deal (hydromorfologie)
- Partner
- Vlaamse Milieumaatschappij (VMM), Regionaal Landschap
Een nieuw valleilandschap voor Alken
Het valleipark maakt deel uit van Alken Vallei 2030, een gemeentelijk project dat verschillende ontwikkelingen samenbrengt, waaronder de herontwikkeling van de rijkswachtkazerne, de molen en de Taeymanssite. Het park heeft een historisch gegroeid aanbod aan recreatieve voorzieningen, zoals een speeltuin, minigolf, verkeerspark en infrastructuur voor tennis, volleybal en atletiek.
Door de jaren heen groeiden deze functies uit tot een gefragmenteerd geheel. Tegelijk raakten de kwaliteiten van de vallei, zowel op het vlak van beleving als van water en natuur, op de achtergrond. Ons ontwerp brengt beide opnieuw samen: een veelzijdig parkprogramma binnen een samenhangend en veerkrachtig valleilandschap.
De uitwerking van het valleipark verloopt in verschillende opeenvolgende stappen. Eerst werd het masterplan opgemaakt, daarna volgde het ruimtelijk uitvoeringsplan (RUP), waarna het project verder werd uitgewerkt tot een uitvoeringsproject.
Dorp en vallei ontmoeten elkaar
Het projectgebied vormt de schakel tussen de dorpskern en het landschap van de Herkvallei. Het dorpsplein en de vallei vloeien er in elkaar over en verbinden verschillende landschappen, functies en gebruikers. De groenblauwe structuur dient daarbij als ruggengraat van het gebied.
Het valleipark geeft ruimte aan sport en spel, wandelen, natuurbeleving en ontspanning. Fietsers en wandelaars kunnen er zich op een vlotte en een aantrekkelijke manier verplaatsen, terwijl ook kinderen, jongeren en natuurliefhebbers er hun plek vinden. Op die manier ontstaat een veelzijdig landschapspark waar verschillende manieren van gebruik samenkomen.
Het valleipark wordt een verbindende schakel tussen dorp en landschap: een plek waar water, natuur, sport en recreatie samenkomen.
Eric Dessaer, Landschapsarchitect
Een klimaatbestendige parkruimte
De Herkvallei krijgt opnieuw haar historische rol als drager van water, natuur en zacht recreatief gebruik. Wat vandaag versnipperd en verhard is, evolueert naar een robuust groenblauw systeem dat water buffert, infiltreert en vertraagd afvoert. Het valleipark wordt opgevat als een waterabsorberend sponslandschap, waarin natte graslanden, wadi’s, oeverzones en depressies regenwater opvangen, verkoeling brengen tijdens warme periodes en de druk op de Herk bij piekbuien verminderen. De vallei draagt hierdoor tegelijk bij aan klimaatadaptatie, waterveiligheid en een aantrekkelijk verblijfslandschap, terwijl de Herk opnieuw de structurerende levensader wordt van het gebied.
Langs de Herk ontstaat een continue ecologische corridor die Valleipark Alken opnieuw verbindt met de omliggende natuurkernen, waaronder de Bengelbeemd, de Grote Beemd en de Mombeekvallei. Door de ontwikkeling van natte ruigtes, soortenrijke graslanden, poelen, oevervegetaties en boomgroepen groeit het park uit tot een essentiële schakel binnen het ecologisch netwerk van de Herkvallei. De corridor biedt leefgebied, schuilplaatsen en migratiemogelijkheden voor tal van soorten en versterkt specifiek de verbinding tussen de leefgebieden van de kamsalamander, een belangrijke gidssoort voor het project. Tegelijk creëren bloemrijke graslanden, ruigtezones en bomenrijen gunstige omstandigheden voor insecten, vogels, amfibieën en vleermuizen, terwijl zij bijdragen aan koolstofopslag, verkoeling en een hogere landschappelijke kwaliteit.
Deze ecologische versterking gaat hand in hand met een gezond en actief gebruik van de vallei. Sport- en spelvoorzieningen worden zorgvuldig ingebed in het landschap, zodat natuurbeleving, beweging en biodiversiteit elkaar versterken. Door recreatieve functies te verweven met water- en natuurontwikkeling ontstaat een toekomstbestendig valleipark dat niet alleen ruimte biedt aan planten en dieren, maar ook aan ontmoeting, ontspanning en een gezonde leefomgeving voor de inwoners van Alken
Met het valleipark in Alken tonen we hoe een gemeente werk kan maken van een leefbare en klimaatbestendige parkruimte. De ingrepen creëren meerwaarde voor de inwoners, fauna en flora en kunnen tegelijk andere steden en gemeenten inspireren om hun eigen leefomgeving aan te pakken.
Eric Dessaer, Landschapsarchitect
Herkenbare identiteit
De inrichting van het valleipark krijgt een herkenbare ontwerptaal. Architectuur, materiaalgebruik, beplanting, verlichting, meubilair en signalisatie worden afgestemd op de identiteit van het unieke valleilandschap.
Deze huisstijl maakt de groenpool leesbaar en herkenbaar. Ze geeft vorm aan de groenblauwe infrastructuur en aan de verschillende programmakamers binnen het park. Rondom de groenpool ontstaat bovendien een graduele overgang tussen natuur en cultuur, zodat het gebied landschappelijk, infrastructureel en architecturaal beter leesbaar wordt.
Sterke structuur voor veelzijdig gebruik
De bestaande ruimtelijke structuur is het uitgangspunt voor het valleipark. Activiteiten en functies kunnen er in de loop van de tijd veranderen, zonder dat de samenhang verloren gaat. Zo blijft het park flexibel en kunnen toekomstige ontwikkelingen er op een logische manier een plek krijgen.
De structuur bepaalt niet alleen hoe het gebied functioneert, maar ook hoe het wordt ervaren en herkend. Een opeenvolging van watergevoelige plekken zorgt voor samenhang. De grote landschappelijke structuren krijgen een architectonische uitwerking en worden aangevuld met eenvoudige details die aansluiten bij de plek.
Drie ruimtelijke strategieën geven richting aan het ontwerp:
- Waterstructuur: een cascade van watergevoelige plekken maakt water zichtbaar en beleefbaar.
- Programmakamers: verschillende zones brengen sport, spel, natuur, landschap en rust samen.
- Parkskelet: een herkenbare landschappelijke structuur verbindt de verschillende onderdelen van het valleipark.