Sweco Belgium
Infiltratie als ontwerpkracht voor een robuuste leefomgeving
De Gewestelijke Stedenbouwkundige Verordening Hemelwater (GSVH) bepaalt de spelregels voor alle omgevingsvergunningsaanvragen op het openbaar domein in Vlaanderen. In een vernieuwing van 7 januari 2025 moet elke nieuwe, heraangelegde of uitgebreide verharding – van parkeerstrook tot dorpsplein – hemelwater maximaal vasthouden, infiltreren en hergebruiken. Sweco begeleidt opdrachtgevers om infiltratie te benutten als ontwerpinstrument in plaats van als vergunningsrisico.
Van verplicht nummer naar integraal ontwerpdenken
In de praktijk wordt infiltratie nog vaak benaderd als een “laatste stap” bij de opmaak van een omgevingsvergunning: een infiltratievoorziening erbij tekenen om te voldoen aan de Hemelwaterverordening, en klaar.
Als consultants architectuur en engineering zien wij dat dit onvoldoende is. Water en bodem moeten sturend worden in het ontwerp, niet aanvullend. Infiltratie is daarbij een cruciale schakel, niet alleen voor hemelwater maar ook voor andere waterstromen:
- grondwater (bemalingswater, drainagewater);
- afstromend hemelwater van daken, pleinen en wegen;
- eventueel gezuiverde stromen, afhankelijk van de bodemkwaliteit en -opbouw.
Een circulaire benadering kan verdroging tegen gaan, grondwaterstanden stabiliseren en piekbuien beter opvangen. Bijvoorbeeld door tijdens de werffase bemalingswater te herinfiltreren.
De ondergrond als vertrekpunt in voorontwerp
Een doordachte infiltratiestrategie begint altijd met een scherp beeld van de ondergrond.
Dat begint cruciaal in de voorontwerpfase.
Infiltratiestrategie – De bodemstructuur en geotechnische kenmerken in kaart brengen
- Door boringen en proefputten brengen we laagopbouw, doorlatendheid en draagkracht in beeld.
- Op basis daarvan bepalen we waar infiltratie technisch haalbaar is en welke voorzieningen (wadi’s, infiltratiekratten, greppels…) het meest geschikt zijn.
Infiltratiestrategie – Milieuhygiënische bodemkwaliteit analyseren
- Via een milieuhygiënisch bodemonderzoek detecteren we mogelijke verontreinigingen en kwetsbare zones.
- Bodemprofielen vertellen ook “het verhaal” van de site, zoals het risico op fluctuerende grondwaterstanden en een mogelijk beperkte infiltratiecapaciteit (een mogelijke indicatie is gleyverschijnselen bij ondiepe boringen).
Infiltratiestrategie – Grondwaterstanden en -dynamiek monitoren
- Realistische infiltratievoorzieningen houden rekening met de seizoensgebonden variatie van het grondwater.
- Zones met hoge of sterk fluctuerende grondwaterstanden vergen infiltratievoorzieningen met specifieke ligging, diepte en bergingscapaciteit.
Met deze kennis kunnen onze consultants gerichte keuzes maken met de beste ROI:
infiltratie voorzien waar de bodem doorlatend en schoon is,
berging en buffering in zones met minder infiltratiepotentieel,
en tegelijk gevoelige of verontreinigde zones vermijden.
Eerst het watersysteem,
dan de verharding
Een klimaatadaptief ontwerp keert het klassieke proces om, en begint met het watersysteem:
- We bepalen eerst de logica van wadi’s, greppels, open water, laagtes en overstroombare zones.
- Vervolgens positioneren we wegen en paden, liefst met waterdoorlatende verharding indien zinvol en technisch haalbaar.
- Daarna volgen bouwvolumes en groenzones/parken, afgestemd op het natuurlijke reliëf en de waterafvoer.
Gebouwen op licht hoger gelegen zones
+
lager gelegen zones voor opvang, berging en infiltratie
=
een robuust systeem dat zowel piekbuien als droogteperiodes beter aankan
Deze benadering vanaf het voorontwerp resulteert in minder herwerkingen, en optimaliseert de investeringen op lange termijn.
Afbeelding gegenereerd met AI
De vraag wordt dan niet langer, “Waar plaatsen we een wadi?”, maar wel “Hoe organiseren we het volledige watersysteem van deze site, bovengronds én ondergronds, zodat infiltratie maximaal en veilig kan gebeuren?”
Linde Vanlook, bodemconsulente bij Sweco
Bewaak ook in werffase
de bodemkwaliteit
Infiltratievoorzieningen functioneren alleen goed in een gezonde, niet-verdichte bodem.
Daarom roepen we op om bij ontwerp en aanbesteding ook na te denken over de werfinrichting.
Zodat de bodem niet onnodig verdicht wordt en de infiltratiecapaciteit behouden blijft.
- Maximaal werken vanuit bestaande of toekomstige verhardingen: beperk de werfzone tot gebieden die sowieso verhard zijn of worden.
- Waar dat niet kan, werfwegen aanleggen met grindverharding of rijplaten om bodemverdichting te beperken.
- Werfzones en stapelplaatsen vermijden op kleibodems of andere gevoelige gronden.
- Op droge zandgronden moet de bodem opnieuw aangeduwd worden na aanvulling, om te losse structuren te voorkomen.
- Is er toch verdichting opgetreden, dan moet de bodem na afloop mechanisch worden losgemaakt, zodat infiltratiecapaciteit hersteld wordt.
Infiltratievoorzieningen
die blijven functioneren
Onze consultants bieden ook een doordachte visie op beheer en behoud, voor functionele infiltratievoorzieningen op lange termijn:
- Taluds mogen niet te steil zijn, zowel uit veiligheidsoogpunt als voor maaibeheer en inspectie.
- Vanaf de ontwerpfase moeten toegankelijkheid voor onderhoudsploegen en materieel voorzien worden.
In een klimaatcontext van langere droogteperiodes én intensere piekbuien kijken we ook voor voorzieningen die:
- Voldoende bergingscapaciteit hebben om piekafvoer op te vangen en wateroverlast te beperken;
- Tegelijk een belangrijke rol spelen in het aanvullen van grondwatervoorraden;
- Waar mogelijk ingezet worden om winterwater vast te houden voor gebruik in de zomer (irrigatie, groenbeheer, koeling…).
Infiltratie: kernthema in de omgevingsvergunning
De GSVH maakt infiltratie tot een kernthema bij de omgevingsvergunning.
Via tools zoals het Sweco Loket en een permit scan toetst Sweco in een vroeg stadium:
- of het project in overeenstemming is met de Hemelwaterverordening;
- hoe we infiltratie en hemelwaterbeheer kunnen integreren in de voorstudie en het ontwerp;
- waar een gemotiveerde afwijking zinvol en verdedigbaar kan zijn, in lijn met de Omzendbrief Hemelwater.
Ons doel?
Regeldruk omzetten naar ontwerpkracht.
Infiltratie niet als verplicht nummer, maar als hefboom voor leefbare, klimaatbestendige publieke ruimte.
Sweco begeleidt publieke en private opdrachtgevers in alle fasen van infiltratie- en hemelwaterprojecten.
Infiltratieonderzoek en grondwatermonitoring
Bepalen van de infiltratiecapaciteit;
(Real-time) monitoring van grondwaterstanden met telemetrische dataloggers
Bodem- en grondwateronderzoek
Milieuhygiënische bodemonderzoeken en interpretatie van bodemprofielen;
In kaart brengen van verontreinigingen, bodemopbouw en gleyverschijnselen
Hydraulische modellering en waterbalansen
Aantonen van een goede hydraulische werking (Sirio-model);
Geavanceerde modellering (ICM) waar nodig;
Opmaken van waterbalansen
Ondersteuning bij materiaalkeuze en verhardingsconcepten
met advies rond duurzame en doorlatende verhardingen
Toepassing van de hemelwatercascade
vasthouden > infiltreren > hergebruiken > vertraagd afvoeren
Sweco verbindt regelgeving, bodemkennis en ontwerp met elkaar. We helpen gemeenten, rioolbeheerders, ontwikkelaars en andere opdrachtgevers met projecten die vergunningstechnisch in orde zijn, én bijdragen aan klimaatadaptieve, veerkrachtige leefomgevingen.
Ontdek hoe infiltratie in jouw project een hefboom kan worden voor kwaliteit en klimaatadaptatie.
Overig nieuws
Infiltratie als ontwerpkracht voor een robuuste leefomgeving
Lees meer
Water in Europa onder druk: tijd voor oplossingen
Lees meer
Open Wervendag: bezoek de Aquafin NETwerkwerf op 31 mei
Lees meer
