Overstromingen van 2021: vijf jaar later op weg naar meer veerkracht

In juli 2021 werden de valleien van de Vesder en de Ourthe getroffen door uitzonderlijke overstromingen, die een blijvende impact hadden op tal van Waalse gemeenten. Naast de menselijke en materiële schade maakten deze gebeurtenissen duidelijk hoe structureel kwetsbaar valleigebieden zijn voor de toenemende intensiteit van extreme weersfenomenen. Ze onderstreepten ook de noodzaak om ruimtelijke ontwikkelingslogica’s grondig te herdenken.

Om op deze uitdagingen te antwoorden, lanceerde de Service public de Wallonie (SPW) in juli 2022 een raamovereenkomst om stedenbouwkundige en hydraulische ondersteuning te bieden aan de zwaarst getroffen gemeenten. De ambitie was duidelijk: niet alleen herbouwen, maar van deze crisis een startpunt maken voor een duurzame, coherente en veerkrachtige territoriale transformatie.

Binnen deze context kreeg Sweco de opdracht om de gemeenten Luik, Verviers, Trooz, Rendeux en La Roche-en-Ardenne te begeleiden. Het team bracht complementaire expertise samen op het vlak van stedenbouw, hydrologie, ecologie, landschap, mobiliteit en infrastructuur, met ondersteuning van IDEA Consult voor de economische, financiële en governance-aspecten.

De eerste publicaties over het project benadrukten de fundamenten van deze aanpak: territoriale en hydraulische diagnoses op verschillende schaalniveaus, de identificatie van herontwikkelingstrajecten en de uitwerking van reconstructieschema’s en fiches voor structurerende projecten. Deze instrumenten hielpen gemeenten om prioriteiten te bepalen, nieuwe operationele opdrachten op te starten en lokale ingrepen te verankeren in een overkoepelende visie op schaal van de valleien.

Getroffen gemeenten: stedenbouwkundige ondersteuning van Sweco om de veerkracht te versterken

Het project ‘Stedenbouwkundige ondersteuning voor getroffen gemeenten’ had als belangrijkste doel de veerkracht te versterken van Waalse gemeenten die door de overstromingen van 2021 werden getroffen, door het waterrisico te integreren als structurerend element in de ruimtelijke ordening. Het project begeleidde lokale overheden bij het herbestemmen van valleigebieden, het beschermen van bewoners en het transformeren van publieke ruimten.

De rol van Sweco bestond erin strategische en operationele ondersteuning te bieden, opgebouwd rond drie complementaire pijlers:

• de uitvoering van diepgaande diagnoses van de lokale oorzaken van de overstromingen, de hydrologische werking, de bodemkenmerken, het stedelijk gebruik en de milieuvraagstukken;

• het formuleren van onderbouwde adviezen over hydraulische, stedenbouwkundige, technische en architecturale opties op korte, middellange en lange termijn;

• de uitwerking van reconstructieschema’s en operationele fiches voor structurerende projecten, ontworpen als instrumenten die rechtstreeks door de gemeenten kunnen worden gebruikt.

De studiegebieden omvatten uiteenlopende maar onderling verbonden contexten:

• Luik: de wijken Angleur en Chênée, aan de samenvloeiing van Vesder en Ourthe;

• Verviers: het stroomgebied van de Mangombroux, een zijrivier van de Vesder;

• Trooz: de stroomgebieden van de Magne en de Ry de Vaux, zijrivieren van de Vesder;

• Rendeux: de vallei en hellingen van de Ourthe;

• La Roche-en-Ardenne: de vallei en hellingen van de Ourthe.

De aanpak van Sweco vertrok vanuit een systemische lezing van het territorium, waarbij de dynamieken van water, bodem en natuur met elkaar werden verbonden. Zo konden nature-based solutions worden voorgesteld als aanvulling op bestaande infrastructuur, met als doel de afstroming te vertragen, infiltratie te bevorderen en waterlopen opnieuw meer ruimte te geven.

Vijf jaar na de overstromingen: van strategie naar actie op het terrein

In 2026 vertalen de effecten van de verschillende studies in het gebied zich stap voor stap naar concrete realisaties. In Luik, op de sites van Angleur en Chênée, is momenteel een operationeel masterplan in voorbereiding aan de samenvloeiing van Vesder en Ourthe. De inzichten uit de stedenbouwkundige ondersteuning hielpen om de uitdagingen rond risicobeheer, stedelijke herwaardering en aangepast ruimtegebruik verder uit te diepen en vormen vandaag de basis voor operationele projecten.

Daarnaast stuurt SPI een reeks projecten aan voor de herinrichting van veerkrachtige oevers op schaal van het stroomgebied. Sweco is daarbij actief betrokken via twee raamovereenkomsten, met inzet van ingenieurs in infrastructuur en hydrologie. Deze projecten maken de aanbevelingen uit de voorafgaande studies concreet: ontharding, versterking van ecologische verbindingen, aanpassing van oevers aan hoogwater en integratie van gebruiksfuncties in ruimten die water kunnen verdragen.

De operationalisering van de aanbevelingen uit de stedenbouwkundige ondersteuning zet zich zo geleidelijk voort en markeert een essentiële stap van diagnose naar actie.

Voortbouwen op ervaring: een strategisch schema voor het stroomgebied van de Ourthe

Op basis van deze terreinervaring kreeg Sweco de opdracht om het strategisch schema voor het volledige stroomgebied van de Ourthe uit te werken, een gebied dat eveneens zwaar werd getroffen door de overstromingen van 2021. Deze opdracht sluit aan bij het strategisch schema voor de Vesder en wordt afgestemd op de gemeentelijke ontwikkelingsschema’s die voortvloeien uit het Waalse Schéma de développement territorial.

Voor deze opdracht werkt Sweco samen met een multidisciplinair team op maat, bestaande uit Vraiment Vraiment, IDEA Consult, Louise Rivière, Natagriwal ASBL, écorce en Charlène Descollonges, aangevuld met interne Sweco-expertise in ruimtelijke ordening, hydrologie, ecologie en biodiversiteit, landschap en klimaatmitigatie.