In deze aflevering van de Sweco-podcast Challenge Accepted bespreken Geert, bio-ingenieur en relatiebeheerder bij KBC, en Leen, bio-ingenieur en teammanager Water & Nature bij Sweco, hoe bedrijven zich kunnen voorbereiden op een toekomst waarin water niet langer onbeperkt beschikbaar is. Ze hebben het over waterstress, hergebruik, alternatieve waterbronnen, waterkwaliteit en de noodzaak om waterbeheer niet per bedrijf, maar als één samenhangend systeem te bekijken.
Challenge Accepted: hoe blijf je ondernemen als water schaars wordt?
Water lijkt vanzelfsprekend beschikbaar, tot het er niet meer is. Langere droogteperiodes, hevige neerslag, een toenemende druk op de waterkwaliteit en een hoog waterverbruik maken water steeds meer tot een strategisch vraagstuk voor bedrijven. Hoe kunnen ondernemingen hun watergebruik slimmer organiseren en tegelijk hun bedrijfscontinuïteit beschermen?
Vlaanderen kampt met hoge waterstress
Het probleem is niet simpelweg dat er in België structureel veel minder regen valt. De verdeling van de neerslag verandert. Langere droge periodes worden afgewisseld met momenten van intense neerslag. Tegelijk is Vlaanderen dichtbevolkt, sterk verstedelijkt en economisch actief, terwijl er relatief weinig grote rivieren beschikbaar zijn als bron van oppervlaktewater.
Die combinatie zorgt voor een hoge waterstress: het watergebruik is groot in verhouding tot de hoeveelheid water die beschikbaar is. Klimaatverandering versterkt die druk verder.
Daar komt bij dat we historisch sterk hebben ingezet op het zo snel mogelijk afvoeren van water. Verharding, drainage en het intensief oppompen van grondwater hebben ervoor gezorgd dat natuurlijke buffers onder druk staan. De omslag naar water vasthouden, infiltreren en lokaal beschikbaar houden wordt daarom steeds belangrijker.
Water wordt een bedrijfsrisico
Voor bedrijven is water veel meer dan een milieuthema. Het is vaak een essentiële grondstof binnen productieprocessen. Wanneer onvoldoende water beschikbaar is, kan dat rechtstreeks gevolgen hebben voor de bedrijfscontinuïteit. Ook lage waterstanden kunnen ondernemingen raken wanneer bijvoorbeeld transport via waterwegen wordt verstoord.
Bedrijven moeten daarom beter begrijpen van welke waterbronnen ze afhankelijk zijn en welke alternatieven beschikbaar zijn. Leidingwater, grondwater, oppervlaktewater en opgevangen hemelwater hebben elk hun eigen mogelijkheden en beperkingen.
De centrale vraag wordt steeds meer: welke waterkwaliteit heb je werkelijk nodig voor welke toepassing? Hoogwaardig water gebruiken voor een proces dat ook met een lagere waterkwaliteit kan functioneren, is niet altijd logisch.
De meest duurzame kubieke meter is de kubieke meter die je niet gebruikt
Een toekomstbestendige waterstrategie begint bij het verminderen van de watervraag. Vervolgens kan een onderneming bekijken welke bronnen beschikbaar zijn en hoe waterstromen opnieuw kunnen worden ingezet.
Water heeft daarbij een belangrijk voordeel: het kan telkens opnieuw worden gezuiverd en hergebruikt. Met de juiste installaties en technieken kan gebruikt water opnieuw geschikt worden gemaakt voor een specifieke toepassing. Bedrijven kunnen zo hun behoefte aan primair water aanzienlijk verminderen en in sommige gevallen evolueren naar een situatie waarin nauwelijks nog extra water nodig is.
Dat maakt waterhergebruik en recirculatie belangrijke onderdelen van een veerkrachtige bedrijfsvoering.
Waterkwaliteit wordt minstens even belangrijk als waterkwantiteit
Niet alleen de hoeveelheid beschikbaar water vormt een uitdaging. Ook de kwaliteit ervan staat onder druk. Europa stelt via de Kaderrichtlijn Water doelstellingen voor een betere waterkwaliteit. Vlaanderen heeft daarin nog belangrijke stappen te zetten. Tijdens droge periodes wordt die uitdaging groter: wanneer minder water door onze waterlopen stroomt, kunnen concentraties van verontreinigende stoffen toenemen.
Voor bedrijven kan dit betekenen dat ook lozingsvoorwaarden en de manier waarop afvalwater wordt behandeld belangrijker worden. Investeren in zuivering, hergebruik en een beter inzicht in waterstromen wordt daardoor niet alleen een duurzaamheidsvraagstuk, maar ook een manier om toekomstige risico’s te beperken.
Water stopt niet aan de grenzen van een bedrijf
Water is een samenhangend systeem. Wat stroomopwaarts gebeurt, heeft gevolgen stroomafwaarts. Waterkwaliteit beïnvloedt waterbeschikbaarheid en omgekeerd. Ook extreme neerslag kan problemen veroorzaken wanneer rioleringen overstorten en vervuild water in waterlopen terechtkomt. Tegelijk is het waterbeheer in Vlaanderen sterk versnipperd over verschillende beheerders, waaronder polders, wateringen, provincies en de Vlaamse Milieumaatschappij.
Meer samenwerking op het niveau van een stroomgebied of bekken kan helpen om maatregelen beter op elkaar af te stemmen. Die samenwerking is niet alleen een verantwoordelijkheid van overheden. Ook bedrijven, landbouwers, steden, gemeenten en burgers spelen een rol.
Samenwerken creëert nieuwe kansen
Wateruitdagingen kunnen ook kansen creëren om waterstromen tussen verschillende gebruikers slimmer te organiseren. Water dat bij bouwwerkzaamheden wordt opgepompt, kan bijvoorbeeld elders worden ingezet. Gezuiverd afvalwater uit industriële processen kan in bepaalde situaties opnieuw een toepassing krijgen, bijvoorbeeld voor irrigatie.
Zo kan een waterstroom die voor de ene partij een reststroom is, voor een andere partij een bruikbare bron worden. Door dergelijke koppelkansen op gebiedsniveau te zoeken, ontstaan oplossingen waarvan meerdere partijen profiteren. Dat vraagt samenwerking en een bredere blik dan de grenzen van één bedrijfssite.
Kijk verder dan het waterverbruik op je eigen site
Een waterstrategie stopt bovendien niet aan de bedrijfspoort. Ondernemingen zijn afhankelijk van leveranciers en grondstoffen die op hun beurt water nodig hebben. De landbouw- en voedingssector maakt dat bijzonder zichtbaar. Een tekort aan water kan bijvoorbeeld de opbrengst en kwaliteit van landbouwgewassen sterk beïnvloeden, met directe gevolgen voor de verwerkende industrie.
In de aardappelsector kan droogte de verwachte opbrengsten aanzienlijk drukken. Voor bedrijven wordt het daarom relevant om niet alleen het eigen waterverbruik in kaart te brengen, maar de volledige waterafhankelijkheid van hun waardeketen. Waar bevinden zich kwetsbaarheden? Welke leveranciers zijn afhankelijk van water? En welke processen komen als eerste onder druk te staan tijdens langdurige droogte?
Technologie is beschikbaar, maar de businesscase blijft belangrijk
Veel technologie om water te besparen, zuiveren en hergebruiken bestaat vandaag al. De uitdaging is niet noodzakelijk technisch. Water is vandaag relatief goedkoop. Daardoor zijn investeringen in hergebruik of bijkomende zuivering niet in iedere situatie onmiddellijk rendabel. Wanneer beschikbaarheid afneemt, waterprijzen veranderen of strengere voorwaarden worden opgelegd, kan die businesscase echter snel evolueren.
Belgische bedrijven beschikken bovendien over veel technologische kennis en ervaring. Sectoren die vroeger sterk afhankelijk waren van bepaalde grondwaterbronnen hebben hun processen al aangepast toen die bronnen onder druk kwamen te staan. Dat toont dat innovatie en aanpassingsvermogen een belangrijk deel van de oplossing kunnen vormen.
Naar een veerkrachtig watersysteem
Hoe ziet een toekomstbestendig watersysteem eruit? Volgens de experts vraagt dat vooral om een bredere, holistische aanpak. We moeten water langer vasthouden, meer ruimte geven voor infiltratie, alternatieve bronnen benutten en voorkomen dat neerslag zo snel mogelijk wordt afgevoerd. Water moet beschikbaar blijven voor natuur, economie en samenleving.
Tegelijk moeten bedrijven bewuster omgaan met de kwaliteit van het water dat ze voor verschillende toepassingen gebruiken. Niet elk proces heeft drinkwaterkwaliteit nodig. Door waterkwaliteit beter af te stemmen op de toepassing, water te hergebruiken en primaire waterbronnen te ontlasten, kan de druk op het systeem worden verminderd.
Van waterbeheer naar waterstrategie
De snelheid waarmee het klimaat verandert, maakt duidelijk dat wachten geen optie is. Droogte, overstromingen en problemen met waterkwaliteit maken de kwetsbaarheid van ons huidige watersysteem steeds zichtbaarder. Tegelijk beschikken we over kennis, technologie en innovatiekracht om onze aanpak te veranderen. Voor bedrijven betekent dit dat water steeds meer een strategisch thema wordt.
Hoeveel water hebben we werkelijk nodig? Waar komt het vandaan? Welke kwaliteit is noodzakelijk? Welke stromen kunnen we hergebruiken? En hoe kwetsbaar zijn onze activiteiten en leveranciers wanneer water tijdelijk niet beschikbaar is? Wie die vragen vandaag stelt, kan zich beter voorbereiden op de uitdagingen van morgen.
Beluister de aflevering
In deze aflevering van Challenge Accepted ontdek je waarom water niet langer alleen een operationele kost of milieuthema is, maar een essentiële factor voor bedrijfscontinuïteit en economische veerkracht. Onze gasten bespreken hoe bedrijven hun watergebruik kunnen verminderen, waterstromen kunnen hergebruiken en alternatieve bronnen kunnen inzetten.
Ze kijken ook verder dan de bedrijfssite en bespreken waarom samenwerking tussen bedrijven, overheden en andere watergebruikers noodzakelijk is om tot een toekomstbestendig watersysteem te komen. Beluister de aflevering en ontdek hoe slimmer, strategischer en duurzamer watergebruik bedrijven kan helpen om veerkrachtiger te worden.
Vraag het onze experts – samen bouwen aan oplossingen
Heb je vragen over uitdagingen die in onze podcast aan bod komen? Ons team van experts staat klaar om je te helpen en samen met jou naar oplossingen te zoeken die het verschil maken. Laat je gegevens achter en we nemen snel contact met je op.