Circulair water: Ter Beke Antwerpen

Een collectieve wateraanpak voor een bedrijventerrein

Het vertrekpunt van deze studie lag bij de watervraag van onder meer de sportvelden, die op hun eigen terrein over relatief weinig hemelwater beschikken. Tegelijk bevinden zich in de nabije omgeving bedrijven zoals Claver en SnowWorld met grote dakoppervlaktes en dus een aanzienlijk aanbod aan regenwater. Door watervraag en -aanbod op gebiedsniveau met elkaar te verbinden, ontstaat een kans voor een meer collectieve en symbiotische wateroplossing. Dit past binnen de visie van bedrijventerreinen van de toekomst, waarin water over bedrijfsgrenzen heen wordt gedeeld.

Het bedrijventerrein Ter Beke is met zijn 227 hectare en meer dan 120 bedrijven een van de grotere bedrijventerreinen in de provincie Antwerpen. Door de verharding en de regelmatige wateroverlast is water zowel een uitdaging als een belangrijke factor in de herontwikkeling van het terrein. Sweco onderzocht daarom hoe watervraag en -aanbod, in tijd én in ruimte, beter op elkaar kunnen worden afgestemd. Omdat grondwateronttrekking niet langer mogelijk is en de ruimte op perceelsniveau schaars is, lag de nadruk op een gebiedsgerichte aanpak waarbij waterstromen over perceelsgrenzen heen worden samengebracht.

Van analyse naar concreet scenario

Sweco werkte de studie stapsgewijs uit. Eerst werden de watervraag van de betrokken bedrijven en organisaties in kaart gebracht en werd het aanbod aan hemelwater berekend op basis van dak- en verharde oppervlaktes. Daarna werd voor verschillende scenario’s de nodige buffercapaciteit bepaald. Vervolgens werden twee voorkeursscenario’s gevisualiseerd en beoordeeld op technische haalbaarheid, ruimtelijke inpasbaarheid en financieel-organisatorische haalbaarheid. Op basis daarvan werd een voorkeurscenario geselecteerd en verder uitgewerkt in een basisontwerp en kostenraming. Ook de dimensionering van een waterzuivering maakte deel uit van de studie.

De aanpak is bijzonder omdat ze niet vertrekt vanuit een klassieke individuele perceelsoplossing, maar vanuit een collectieve waterlogica. Bedrijven met een overschot aan hemelwater, zoals CCEP, Claver en SnowWorld, kunnen bijdragen aan de noden van andere functies in het gebied. Daardoor ontstaat een symbiotische oplossing die meer flexibiliteit biedt dan buffering op elk afzonderlijk perceel. Voor de Kinderboerderij en de sportterreinen, die zelf onvoldoende water ter beschikking hebben, betekent dit een beter afgestemde en robuustere voorziening.

Samenwerking met Stad Antwerpen en lokale partners

Het project werd opgezet in nauwe afstemming met de Vlaamse Milieu Maatschappij, Stad Antwerpen en met verschillende lokale en private stakeholders. De betrokkenheid van verschillende partners heeft het eindresultaat duidelijk versterkt. Door de waterstromen van meerdere percelen samen te bekijken, kon Sweco een oplossing uitwerken die niet stopt aan perceelsgrenzen. Dat maakte het mogelijk om grotere buffers, collectieve retentiezones en een doordachter hergebruik van hemelwater te onderzoeken. Bovendien sluit deze aanpak beter aan bij de ruimtelijke ambities van de stad en bij de principes van de Blue Deal.

Nieuwe klimaatrobuuste ruimte voor de regio

De grootste uitdaging in dit project was de beperkte beschikbare ruimte in verhouding tot de kostprijs van de buffer. Daarnaast was er de ruimtelijke complexiteit van het gebied: aan de noordzijde liggen onder meer Schoonselhof en Fort 7, beide waterrijke en beschermde zones, waardoor grondwateronttrekking niet mogelijk is. We kozen daarom voor een oplossing die inzet op collectieve buffering en waar mogelijk hergebruik, in plaats van op individuele maatregelen per bedrijf.

Dat maakt het project relevant voor duurzame gebiedsontwikkeling. Het zorgt voor een beter waterbeheer, vermindert de druk op het rioleringssysteem en draagt bij aan een klimaatbestendiger bedrijventerrein. Tegelijk wordt de ruimtelijke kwaliteit versterkt, met meer aandacht voor groen-blauwe verbindingen en een leesbaardere inrichting van het terrein. Daarmee levert het project niet alleen een technische oplossing op, maar ook een bijdrage aan een aantrekkelijkere en toekomstbestendige omgeving voor bedrijven, werknemers en bezoekers.

Wat dit project bijzonder maakt, is de schaal en de integrale benadering. Water wordt hier niet gezien als reststroom die zo snel mogelijk moet worden afgevoerd, maar als een gedeelde hulpbron die de verschillende functies op het terrein met elkaar verbindt. Die circulaire logica, gecombineerd met scenarioanalyse, technische onderbouwing en ruimtelijke conceptvorming, maakt het project vernieuwend binnen het vakgebied.

Bijdrage aan klimaatadaptatie en duurzame gebiedsontwikkeling

Dit project past binnen de bredere visie van de Blue Deal en het Vlaamse klimaatadaptatiebeleid, dat inzet op minder verharding, meer vernatting en circulair watergebruik. Het sluit ook aan bij de ambitie van Stad Antwerpen om bovenlokale groenstructuren te versterken die geënt zijn op het watersysteem en een link te leggen met het valleigebied van de Grote Struisbeek.

Op langere termijn vormt de studie een bouwsteen voor de herontwikkeling van Ter Beke tot een hedendaags bedrijventerrein waar water, groen en economie elkaar versterken. De aanpak laat zien hoe een verouderd industrieel gebied kan worden voorbereid op toekomstige klimaat- en ruimtelijke uitdagingen, zonder de functionele werking van de bedrijven uit het oog te verliezen.

Locaties die onderzocht werden voor het plaatsen van een bovengrondse buffer