Sweco Belgium
Natuurbranden in Vlaanderen: waarom ecologie en brandveiligheid elkaar nodig hebben
Bos- en natuurbranden worden vaak geassocieerd met Zuid-Europa, Canada of Noord-Amerika. Toch neemt ook in Vlaanderen het risico op natuurbranden toe. Denk aan de grote brand in de Hoge Kempen vorig jaar, of de 20 hectare die in vlammen opging op het militair domein van Leopoldsburg. Door klimaatverandering, langere droogteperiodes en sterke verstedelijking worden natuurbranden een steeds grotere uitdaging voor overheden, bedrijven, natuurbeheerders en hulpdiensten. Om die uitdaging aan te pakken, is samenwerking tussen verschillende disciplines essentieel. Bij Sweco kijken ecologen, brandveiligheidsexperts, ruimtelijke planners en waterbeheerders naar hetzelfde probleem. Die combinatie van inzichten biedt nieuwe oplossingen voor een klimaatbestendige toekomst.
Preventie als focuspunt
Hoewel ecologie en brandveiligheid op het eerste gezicht ver uit elkaar lijken te liggen, blijken ze verrassend complementair. Die verschillende perspectieven kwamen recent naar voren tijdens het symposium Natuurbranden van Firemap. Waar de ene discipline focust op preventie, detectie en interventie, onderzoekt de andere hoe landschappen kunnen worden ingericht om branden minder snel te laten ontstaan of verspreiden.
“Brandveiligheidsexperts kijken vaak naar boven, naar sprinklers en gebouwen. Ecologen en landschappers kijken naar beneden, naar planten en ecosystemen. Maar uiteindelijk werken we aan dezelfde uitdaging.”
Geertrui Goyens, consultant Nature Development
Klimaatverandering verhoogt het risico op natuurbranden
Ook in Vlaanderen worden de gevolgen van klimaatverandering steeds zichtbaarder. Hogere temperaturen, langdurige droogte en meer hittegolven zorgen ervoor dat vegetatie sneller uitdroogt en brandgevoeliger wordt.
“Het risico op natuurbranden is aan het stijgen. Heel recent hebben we in Vlaanderen nog stevige bos- en natuurbranden gezien. Dat was twintig jaar geleden veel minder het geval.”
Gert Vandermosten, consultant Climate Strategies
Vooral droge heidegebieden en bossen in de Antwerpse Kempen en Limburg worden steeds kwetsbaarder. Ook al zijn 95% van de natuurbranden nog steeds het gevolg van menselijk handelen, de klimaatverandering functioneert als een extra motor en vergroot het risico.
Urban wildfires: ook stedelijke gebieden lopen gevaar
Naast klassieke natuurbranden groeit het risico op zogenaamde urban wildfires. Deze branden ontstaan in of nabij stedelijke gebieden en kunnen zich via droge vegetatie verspreiden naar woningen, bedrijven of infrastructuur. Zo kan een klein incident vanuit onzorgvuldig handelen, zoals een sigarettenpeuk langs de weg, grote gevolgen hebben. Tijdens warme, droge periodes kan dit in een stedelijk hitte-eiland veel sneller een brand veroorzaken dan vroeger. Voor hulpdiensten betekent dit een nieuwe realiteit: verschillende brandhaarden kunnen tegelijk ontstaan en snelle interventies noodzakelijk maken. Op 19 juli 2022 beleefde de brandweer van Londen de drukste dag sinds WOII: het kreeg die dag 2670 oproepen – normaal zijn dat er 350 per dag. Het merendeel van de brandhaarden waren struikgewas, grasvelden en privé-tuinen. Ze legden 41 eigendommen en heel wat auto’s in de as.
Vlaanderen heeft een unieke kwetsbaarheid
Een belangrijk begrip binnen natuurbrandbeheer is de Wildland-Urban Interface (WUI). Dit zijn gebieden waar natuur en bebouwing elkaar raken. In tegenstelling tot landen zoals Frankrijk of Spanje, liggen in Vlaanderen woningen en bedrijven vaak direct naast brandgevoelige natuur. 14,8% van het grondgebied is wildland-urban interface (WUI) – dat is dubbel zoveel als in Griekenland, en het drievoudige van Spanje.
“In Vlaanderen liggen natuurgebieden, bedrijven, zorginstellingen en woonkernen vaak vlak naast elkaar. Dat verhoogt de risico’s aanzienlijk.”
Gert Vandermosten, consultant Climate Strategies
Door de hoge bevolkingsdichtheid en versnipperde ruimtelijke structuur hebben natuurbranden daardoor sneller impact op mensen, gebouwen en economische activiteiten.
Geen natuurbrandpreventie zonder natuurbeheer
Slim natuurbeheer speelt een belangrijke rol bij het verminderen van natuurbrandrisico’s. Bewuste keuzes bij de inrichting van natuurgebieden beperkt de risico’s.
Mogelijke maatregelen om de verspreiding van vuur te vertragen en de impact van natuurbranden te beperken.
- de natuurlijke waterhuishouding herstellen
- droge natuurgebieden vernatten
- bufferzones aanleggen
- brandgevoelige vegetatie beheren: naaldhout omvormen naar loofhout, sneller maaien, …
- bewust kiezen voor minder brandgevoelige vegetatie.
“Bepaalde vegetaties branden veel feller dan andere. Door natuurgebieden te vernatten, andere boomsoorten te kiezen of bufferzones aan te leggen, kun je kwetsbare zones beter beschermen.”
Geertrui Goyens, consultant Nature Development
Onze leefomgeving beschermen door preventie
Natuurbranden zijn niet langer een probleem dat zich uitsluitend in het zuiden afspeelt. Ook Vlaanderen, Brussel en Wallonië bereiden zich beter voor op een toekomst waarin droogte, hitte en natuurbranden vaker voorkomen. Dat vraagt om een verschuiving van reactief naar preventief denken. Door natuurbrandrisico’s vroegtijdig mee te nemen in natuurbeheer, ruimtelijke ontwikkeling en klimaatadaptatie kunnen we onze leefomgeving beter beschermen. De integrale aanpak van ecologie, brandveiligheid, waterbeheer en ruimtelijke planning biedt een vollediger antwoord op de uitdagingen van een veranderend klimaat.
Gert Vandermosten
Geertrui Goyens
Michiel De Rop
Overig nieuws
Natuurbranden in Vlaanderen: waarom ecologie en brandveiligheid elkaar nodig hebben
Lees meer
Investeren in natuur met Payment for Ecosystem Services
Lees meer
Buurt maakt kennis met Vuntcomplex ontwerp
Lees meer