Sweco Belgium
Hoe raamcontracten lokale besturen helpen bij ruimtelijke uitdagingen
Hoe pak je als lokaal bestuur ruimtelijke uitdagingen aan wanneer de vragen voortdurend evolueren? En wat is de meerwaarde hierbij van een raamcontract? Rond dit vraagstuk gingen Peter van der Poort, strategisch planner, en Arnout Vandenbossche, stadsontwerper, met elkaar in gesprek. Hun inzicht: een raamcontract is meer dan een praktische formule om opdrachten te organiseren. Het geeft lokale besturen en onze experten de ruimte complexe opgaven stap voor stap aan te pakken, expertise gericht in te zetten en losse projecten te verbinden met een bredere visie voor de stad of gemeente. En dit is een samenwerking waarbij je zowel elkaar als de specifieke lokale context door en door leert kennen.
Eerst de juiste vragen stellen
Lokale besturen staan zelden voor één duidelijk afgebakende vraag. Een dossier rond wonen raakt al snel aan verdichting, betaalbaarheid en mobiliteit. En een kwestie over bedrijvigheid heeft gevolgen voor ruimtegebruik, patrimonium en omgevingskwaliteit.
“Onze klanten kloppen bij ons niet vaak aan met een volledig uitgeschreven projectdefinitie, maar met een probleem”, zegt Arnout Vandenbossche. “Dan luisteren wij eerst naar hun noden en ambities, gaan we in dialoog en proberen we scherp te stellen wat ze precies nodig hebben. Gaat het om een beperkt ruimtelijk onderzoek? Is er nood aan een meer uitgewerkt ontwerpvoorstel? Of moeten we de opgave eerst breder verkennen en werken aan de strategische visie?”
Lokale besturen zijn het Zwitsers zakmes van de overheid: ze worden geacht uiteenlopende uitdagingen te begrijpen, oplossingen uit te werken en die ook meteen toe te passen. Flexibele, no-nonsense-ondersteuning voor het ruimtelijk beleid kan dan echt het verschil maken, zowel voor het bestuur als voor de administratie.
Peter van der Poort, strategisch planner
Een kader dat kan meegroeien
Een raamcontract geeft lokale besturen de kans om voor een langere periode ondersteuning in te schakelen voor uiteenlopende opdrachten. Die kunnen klein of groot zijn, strategisch of uitvoeringsgericht. Lokale besturen hebben niet altijd alle expertise in huis of de tijd om meteen tot de juiste opdrachtomschrijving te komen. Net dan is een raamcontract interessant: niet alle vragen moeten vooraf tot in detail vastliggen. Samen met het lokaal bestuur werken we toe naar de juiste vragen én antwoorden.
“Het voordeel van een raamcontract is dat je tijdens de looptijd kunt bijsturen, actualiseren en inspelen op nieuwe inzichten”, zegt Peter van der Poort. “Tegelijk moet je altijd de bredere doelstellingen van het lokaal bestuur voor ogen houden,” voegt Arnout toe.
Die flexibiliteit bespaart niet alleen tijd. Ze voorkomt ook dat een bestuur bij elk nieuw dossier opnieuw de volledige context, voorgeschiedenis en ambities moet toelichten. Tijdens de samenwerking bouwen onze mensen doorgedreven kennis op over de gemeente of stad, die ze bij een volgende kwestie meteen kunnen inzetten.
Samenhang creëren tussen projecten
De grote meerwaarde van een raamcontract ligt ook in het leggen van verbanden. Wonen, mobiliteit, publieke ruimte, klimaatadaptatie, economie, toerisme en patrimonium zijn geen afzonderlijke beleidsdomeinen. Al die elementen bepalen samen hoe een gemeente functioneert en zich ontwikkelt.
“Een project dat eerst als een afzonderlijke vraag wordt gesteld, kan daardoor aansluiten bij een bredere beleidsopgave”, zegt Peter. “Je hoeft niet telkens vanaf nul te starten. Zo vermijd je dat verschillende studies of projecten naast elkaar bestaan zonder dat ze elkaar versterken.”
“Je probeert de verschillende ambities van een bestuur samen te brengen en te vertalen naar een gemeenschappelijke overkoepelende visie én concrete acties”, vult Arnout aan. “Niet alleen ondersteuning bieden per opdracht, maar er ook voor zorgen dat opdrachten elkaar inhoudelijk versterken: daarin zit voor mij een grote meerwaarde van zo’n samenwerking.”
De juiste expertise op het juiste moment
Ruimtelijke opgaven vragen vaak om meer dan één invalshoek. Binnen een raamcontract brengen onze teams expertise in ruimtelijk ontwerp, ontwerpend onderzoek, haalbaarheidsstudies, masterplanning en strategisch advies samen. Afhankelijk van de vraag kunnen ook financiële, patrimoniale en programmatorische aspecten aan bod komen. Wij hechten hierbij veel belang aan co-creatieve trajecten op maat, het vormgeven van de overlegstructuur en gerichte communicatie en participatie. Elke opdracht vormt voor ons een gezamenlijk en geïntegreerd dialoog- en ontwerpproces.
Daarbij gaat het niet om zoveel mogelijk disciplines tegelijk in te zetten, maar om op het juiste moment de juiste kennis aan tafel te brengen. Een ruimtelijke visie maakt de kwaliteiten en mogelijkheden van een plek zichtbaar. Een haalbaarheidsstudie toont vervolgens welke ambities ruimtelijk, financieel of programmatorisch realistisch zijn. Daarna helpen instrumenten zoals een RUP, verordening, vergunningstraject of subsidiedossier om die ambities te verankeren.
“Ontwerp is daarbij geen eindpunt”, zegt Arnout. “Het is een manier om ruimtelijke keuzes te onderzoeken, te visualiseren en bespreekbaar te maken. Door scenario’s te verbeelden, kun je tonen wat verdichting op een bepaalde plek betekent, hoe een groene verbinding een netwerk complementeert of welke publieke meerwaarde en hefboom een ontwikkeling creëert voor de ruimere structuur van een gemeente.”
“Je ziet soms pas later welke impact je werk heeft gehad. Wanneer je op een plek terugkomt en merkt dat een visie nog altijd richting geeft aan nieuwe projecten, is dat bijzonder waardevol.
Arnout Vandenbossche, stadsontwerper
Vertrouwen groeit aan tafel én op het terrein
Een raamcontract werkt alleen wanneer er vertrouwen is tussen alle partijen. Dat vraagt van onze teams bereikbaarheid, transparantie en betrokkenheid. Ze zijn niet alleen aanwezig op vergaderingen, maar trekken ook het terrein op. Op die manier leren ze de ruimtelijke context kennen en krijgen ze voeling met wat er leeft binnen een gemeente of stad.
“Een lokaal bestuur voelt het verschil wanneer je de context kent”, zegt Peter. “Je moet nabij zijn en snel kunnen schakelen. Als het vertrouwen er is, ontstaat er ook ruimte om samen verder te denken dan de oorspronkelijke vraag.” Er is ruimte om beleidsopties informeel te onderzoeken, waardoor een bestuur niet voor verrassingen komt te staan. Politiek gezien geeft dat enorm veel comfort.
Workshops en intensieve overlegmomenten spelen daarin een belangrijke rol. Ze brengen op een laagdrempelige manier verschillende perspectieven samen: van beleidsmedewerkers, administratieve diensten en schepenen tot ontwerpers en inhoudelijke experten. Een vraag over sportinfrastructuur kan zo worden verbonden met patrimonium, bereikbaarheid of publieke ruimte.
“De reflex moet zijn om buiten het project te denken”, zegt Arnout. “Je moet niet alleen de concrete vraag oplossen, maar ook bekijken hoe die zich verhoudt tot de ruimere omgeving, de andere projecten en tot een samenhangend beleid op niveau van buurt, stad en regio.”
In de praktijk
Drie projectvoorbeelden tonen hoe deze aanpak lokale besturen in de praktijk vooruithelpt.
Bocholt: bouwstenen voor de toekomst
In Bocholt lopen twee raamcontracten naast elkaar: één rond ruimtelijke uitvoeringsplannen en het ruimtelijk instrumentarium, en één met een sterkere focus op ruimtelijk beleid en ontwerp. Door de opdrachten samen te bekijken, kwamen thema’s als bedrijvigheid, toeristisch-recreatieve ontwikkeling, sport, vastgoed en patrimonium met elkaar in verband te staan.
Ook de vraag naar een beleidsplan ruimte kwam op tafel. Al snel bleek dat zo’n omvangrijk traject op dat moment niet de meest haalbare eerste stap was. Een gerichte studie rond wonen, verdichting en de afbakening van kernen bood wel perspectief. Die studie levert niet alleen concrete inzichten op, maar wordt ook een bouwsteen voor een toekomstige langetermijnvisie. Door de verschillende uitdagingen samen te bekijken kan het bestuur gerichter bouwen aan een breder toekomstbeeld: een levendig, bedrijvig en aantrekkelijk Bocholt.
Lommel: een groene wandeling als vertrekpunt
Lommel: een groene wandeling als vertrekpunt
In Lommel was een visie voor een groene wandeling in de stadskern het vertrekpunt. De ambitie: de kern kwalitatiever, groener en klimaatbestendiger maken. Maar die ontwerpvraag bracht al snel bijkomende thema’s naar boven. Welke vormen van verdichting passen bij de stad en versterken de attractiviteit van de stadskern? Welke woontypologieën zijn nodig in het licht van demografische veranderingen en sociale doelstellingen? En hoe kan de relatie tussen de stadskern en het omliggende landschap sterker worden? De Groene Wandeling combineerde zo visie en beleid voor het uitbouwen van een stedelijk groen zacht netwerk in het centrum met een ontwikkelingsstrategie voor de binnengebieden ervan.
Als vervolgopdrachten werkten we ook een beknopte ‘Huisstijl Groene Wandeling’ uit voor de inrichting van publieke ruimte en ontwierpen we als ‘pilootproject’ een strategische groene doorsteek die de Kerkstraat, de belangrijkste winkelstraat van Lommel, verbindt met het stadsvernieuwingsproject Mudhoven.
De opgave van verdichting groeide dan weer uit tot een ‘dichtheidsvisie’, waar we de opgave van verdichten of juist verdunnen in kaart brachten voor geheel Lommel. Het versterken van de relatie met het omliggende landschap leidde tot het concept van de Groene Parkenstad, een aaneenschakeling van groene ruimtes rond het centrum van Lommel.
In dit raamcontract verbinden we zo – in nauwe samenwerking met de stad – ambitie, visie, stadsontwerp en concrete interventies in de publieke ruimte tot een samenhangend toekomstbeeld dat ook tastbaar is in de dagelijkse beleving van de stad.
Fotocredit:©Sweco
Klik op de foto om te vergroten
Genk: een strategische visie die groeide doorheen projecten
Genk: een strategische visie die groeide doorheen projecten
Voor Genk hebben we reeds lange tijd een groot engagement dat ervoor zorgt dat we de stad zeer goed kennen. We hebben voor Genk een raamcontract lopen dat ontwerpend ruimtelijk onderzoek en ondersteuning bij ruimtelijke uitvoeringsplannen combineert. We kijken echter ook nog altijd met veel voldoening naar onze vorige langdurige samenwerking, met als orgelpunt de publicatie ‘Genk, rasterstad’. BUUR (Sweco) was samen met Joeri De Bruyn (Public Space) verantwoordelijk voor de inhoud en redactie ervan.
Met de visie ‘Rasterstad Genk’ creëerden we voor Genk als atypische Vlaamse stad opgebouwd uit een amalgaam van plekken, wijken en infrastructuur een samenhangend stadslandschap dat een sterk ruimtelijk frame biedt voor de bestaande en toekomstige ontwikkelingen van de stad. Door bij elke nieuwe opdracht van het raamcontract de ruimere stedelijke structuur mee te nemen, kreeg de visie geleidelijk vorm. De strategische langetermijnvisie lag dus niet volledig vast bij de start, maar groeide doorheen opeenvolgende, verbonden opdrachten. Wij zijn verheugd dat de concepten van ‘Genk, rasterstad’ nog steeds het ruimtelijk kader vormen voor de vele visies en projecten van de stad en verder aangevuld, geactualiseerd en versterkt worden.
Fotocredit:©Sweco
Overig nieuws
Hoe raamcontracten lokale besturen helpen bij ruimtelijke uitdagingen
Lees meer
Sweco ondersteunt ENGIE, Port of Antwerp-Bruges en Zefier bij 8 nieuwe windturbines in Zeebrugge
Lees meer
