Sweco Belgium
PFAS in bodem en water: naar een werkbare balans
PFAS zijn de voorbije jaren uitgegroeid tot een van de meest gevoelige milieuthema’s in België en daarbuiten. Terecht: het gaat om zeer persistente stoffen die zich kunnen opstapelen in het milieu én in de voedselketen. De bezorgdheid over mogelijke gezondheidseffecten is groot en vraagt om streng beleid en doordachte maatregelen.
Daardoor wordt de uitvoering van projecten in de praktijk stukken uitdagender, technisch en financieel. Daarnaast wordt waardevolle bodem massaal gestort waar een deel veilig hergebruikt kan worden. Vanuit Sweco zoeken we in elk project naar een zorgvuldige balans: maximale bescherming van mens en milieu, én tegelijk een duurzame omgang met bodem, grondstoffen en middelen.
PFAS: wijdverspreid, persistent en complex
PFAS (poly- en perfluoralkylstoffen) vormen een zeer grote groep synthetische stoffen die onder meer worden gebruikt in coatings, water- en vetafstotende toepassingen, brandblusschuim, textiel, cosmetica, voedingverpakkingen en technische producten.
Enkele kenmerken maken PFAS bijzonder uitdagend:
- Zeer persistent
Ze breken nauwelijks af in het milieu. - Mobiel
Ze kunnen zich verplaatsen via water, lucht en stof. - Wijdverspreid
Door decennialang gebruik komen PFAS voor in bodem, grondwater, oppervlaktewater én consumptiegoederen. - Meerdere blootstellingsroutes
Voor de algemene bevolking verloopt de blootstelling aan PFAS hoofdzakelijk via voeding, drinkwater en consumentenproducten. Specifieke sites of werven spelen vooral een rol voor lokale groepen.*
Een streng regulerend kader is dus noodzakelijk, maar de praktische vertaalslag naar projecten is niet altijd evident.
* Bron: EFSA-Journal, “Risk to human health related to the presence of perfluoroalkyl substances in food”, 2020
Kostenefficiënt en duurzaam omgaan met strenge normen
Europa en de lidstaten zetten terecht in op terugdringen van PFAS-emissies en op het beperken van blootstelling. Dat komt onder andere tot uiting in de regelgeving rond hergebruik van grond: tot een bepaalde PFAS-concentratie mag grond bij ontwikkeling ter plaatse blijven, maar bij uitgraving (voor bijvoorbeeld ondergrondse constructies of funderingen) mag dezelfde grond niet elders hergebruikt worden.
PFAS-sanering en -behandeling zijn ook relatief duur ten opzichte van andere verontreinigingen. Bij grote volumes (denk aan tienduizenden kubieke meters) kunnen de totale kosten voor een project snel oplopen tot miljoenen euro’s.
Door de geringe mogelijkheden aan hergebruik of hoge kostprijs van PFAS-reinigingen worden grote volumes bodem afgevoerd naar het stort. Ook het afvoeren is trouwens een zeer zware kost.
Dit alles heeft een impact op de haalbaarheid en duurzaamheid van grote projecten.
Sweco ziet het als een kernopdracht om binnen de geldende regelgeving en via slimme oplossingen de gezondheid te beschermen en de haalbaarheid van projecten te optimaliseren.
Dat alles steeds met één uitgangspunt: risico’s voor mens en milieu nooit minimaliseren, maar wel proportioneel aanpakken.
Ook het beleid zoekt naar werkbare oplossingen
PFAS staan hoog op de Europese agenda. In het kader van onder meer de Kaderrichtlijn Water (KRW) werden richtlijnen voor waterkwaliteit herzien. In Vlaanderen resulteerde dat in de omzendbrieven van minister Brouns en uitzonderingen op het klassieke relocatieprincipe voor grondwater bij bemalingen. Onder strikte voorwaarden kan zo voor bemalingen en drainages een tijdelijke achteruitgang in waterkwaliteit toegestaan worden.
Europa maakt ook steeds meer onderscheid tussen maatschappelijk essentiële PFAS‑toepassingen (in bepaalde industriële of medische contexten) en niet‑essentiële toepassingen (zoals sommige consumentenproducten), met het oog op een gefaseerde maar uiteindelijk verregaande uitfasering.
Onze consultants vertalen deze ontwikkelingen naar praktische adviezen en ontwerpkeuzes.
In alle PFAS-dossiers vertrekken we bij Sweco van één basisprincipe: bescherming van volksgezondheid en milieu is niet onderhandelbaar.
Werner Staes, business unit manager Environmental Services bij Sweco
Kwalitatief vooronderzoek: sleutel tot veilig én efficiënt hergebruik
Hoe beter we de PFAS-situatie op een site kennen, hoe gerichter we kunnen handelen.
Sweco zet daarbij onder meer in op:
1. Slimme onderzoeksstrategie
- Gerichte boringen en bemonstering,
gebaseerd op historische activiteiten, vermoedelijke bronnen en transportpaden van PFAS. - De heterogeniteit van de bodem in kaart brengen.
Vaak zijn PFAS niet homogeen verspreid: we onderscheiden zones voor veilig hergebruik van zones die behandeling of afvoer vergen.
De meerkost van bijkomende boringen is doorgaans relatief beperkt vergeleken met de mogelijke winst:
minder te reinigen volume,
minder stort,
minder aanvoer van nieuwe grond
2. Maximaal veilig hergebruik
- het volume bodemmateriaal dat ter plaatse kan blijven maximaliseren;
- bijkomende volumes identificeren die veilig elders kunnen worden hergebruikt, binnen de geldende normen en randvoorwaarden;
- enkel die gronden die echt niet kunnen worden hergebruikt, laten reinigen of afvoeren naar een geschikte verwerkingsroute.
Dat resulteert in:
- lagere kosten voor de klant: minder volume moet naar dure PFAS-reiniging of stort;
- een beter dossier richting vergunningverlenende overheid: de keuzes in grondverzet zijn transparant en onderbouwd;
- hogere duurzaamheid: minder reiniging, minder stort, minder transport, meer circulair hergebruik.
Deze aanpak is ook toepasbaar op andere verontreinigingen.
PFAS vraagt een integrale aanpak
PFAS-dossiers vragen een combinatie van chemische, hydrogeologische, juridische en ontwerptechnische expertise.
Sweco brengt die disciplines samen in een geïntegreerde aanpak:
- Bodem- en grondwateronderzoeken
historische studie, terreinonderzoek, labo-analyses, interpretatie. - Hydrogeologisch advies
impact van PFAS op grondwater, bemalingen, infiltratie en oppervlaktewater. - PFAS-risicobeoordeling
inschatting van risico’s voor mens en milieu op basis van gebruikssituaties. - Circulair grondverzet
strategie om veilig hergebruik te maximaliseren en reststromen te beperken. - Saneringsontwerp en -begeleiding
selectie en dimensionering van passende technieken, aanbestedingsdossiers, werfopvolging. - Ondersteuning in vergunnings- en overlegtrajecten
dialoog met overheid, stakeholders en omwonenden, met transparante communicatie over risico’s en maatregelen.
Naar een toekomst met minder PFAS
Op lange termijn is er maar één structurele oplossing: uitfasering van PFAS waar mogelijk. Dat is een traject van jaren, waarin regelgeving, industrie en maatschappij elkaar moeten vinden.
Tot die tijd blijft er een grote nalatenschap in bodem, water en materialen.
Sweco ziet het als zijn opdracht om:
- project per project te zoeken naar de beste combinatie van gezondheid, veiligheid en duurzaamheid;
- opdrachtgevers te helpen om verantwoord en transparant keuzes te maken;
- mee te bouwen aan praktische richtlijnen en good practices die de sector vooruit helpen.
Zo werkt Sweco voor OVAM mee aan het nieuwe Bodemdecreet.
Heeft u vragen over PFAS in uw project, site of grondverzetdossier?
Ons multidisciplinair team denkt graag mee, van eerste verkennend onderzoek tot uitvoering en nazorg.
Overig nieuws
PFAS in bodem en water: naar een werkbare balans
Lees meer
Wonderwoud wint de Publieksprijs Publieke Ruimte!
Lees meer
Infiltratie als ontwerpkracht voor een robuuste leefomgeving
Lees meer
